ك ل ل
К-л-л
Бир сўз сифатида كُلٌّ лафзи бир нарсанинг қисмлари бирлашишидан ҳосил бўлган бутунни ифодалайди. Бу икки хил бўлиши мумкин:
Биринчиси: бир нарсанинг зоти ва унга хос хусусиятлари ташкил этган бутун маъносидадир. Бу тамом маъносини ифодалайди. Аллоҳ таолонинг: وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ уни бутунлай очиб-сочиб ҳам юборма (исроф қилма); акс (17/Исро 29) сўзи каби. Яъни, қўлингни бутунлай/охиригача очма. Бу маънода шоир шундай дейди:
لَيْسَ اْلفَتَى كُلُّ اْلفَتَى ***إِلاَّ اْلفَتَى فِي أَدَبِهْ -392
392- Сўзнинг тўла маъноси билан йигит эмасдир
Ўз одобида йигит бўлганидан бошқаси.
Шоир бу ерда كُلُّ اْلفَتَى ибораси билан назарда тутгани — тўла маъноси билан йигитлик, деганидир.
Иккинчиси: кишилар ташкил этган бутундир. Бу музоф сифатида ишлатилади. Баъзан элиф-лом билан маърифалик касб этган исмга музоф бўлади. Худди كُلُّ اْلقَوْمِ жамоатнинг барчаси, ибораси каби.
Баъзан эса бу исмни кўрсатувчи замирга музоф бўлади. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзларида бўлгани каби: فَسَجَدَ المَلاَئِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ Шунда фаришталар ҳаммаси жам бўлиб сажда қилдилар (15/Ҳижр 30); هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ У шундай Аллоҳки, Расулини ҳидоят ва ҳақ дин билан барча динлардан устун қилиш учун юборгандир. (9/Тавба 33).
Баъзан эса бирлик нокирага (номаълум бир нарсага) музоф бўлади. Бу ҳам Аллоҳ таолонинг: وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ Баъзан эса бу сўзи изофа қилинган нарсадан ажратилган ҳолда ишлатилади, лекин бу изофа маъноси унга яширин тарзда берилади. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзлари бунга мисоллардир: (36/Ёсин 40); (27/Намл 87). (21/Анбиё 85); (25/Фурқон 39). Қуръони Каримда бунинг жуда кўп мисолларини учратиш мумкин. Уларнинг ҳаммасини бу ерда келтиришга уринишимиз мавзуни ортиқча чўзиб юборганлиги учун шунча билан кифояланамиз. Шу билан бирга жиҳатидан ўзига боғлиқлик маъносини ифодалашидандир. Чунки мансублик икки хил бўлади: : мансубликдир. Бу ота ва ўғилнинг мансублиги каби яқинликдир. : мансубликдир. Бу эса ака-ука ва амакининг мансублиги кабидир. . , дейилган. Бу отасига тегишли бир нарса билан алоҳида ҳолатга келган киши ҳақида айтилади. Бу маънода шоир шундай дейди: . . Худди шунингдек, . , дейилади.
Биринчиси: бир нарсанинг зоти ва унга хос хусусиятлари ташкил этган бутун маъносидадир. Бу тамом маъносини ифодалайди. Аллоҳ таолонинг: وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ уни бутунлай очиб-сочиб ҳам юборма (исроф қилма); акс (17/Исро 29) сўзи каби. Яъни, қўлингни бутунлай/охиригача очма. Бу маънода шоир шундай дейди:
لَيْسَ اْلفَتَى كُلُّ اْلفَتَى ***إِلاَّ اْلفَتَى فِي أَدَبِهْ -392
392- Сўзнинг тўла маъноси билан йигит эмасдир
Ўз одобида йигит бўлганидан бошқаси.
Шоир бу ерда كُلُّ اْلفَتَى ибораси билан назарда тутгани — тўла маъноси билан йигитлик, деганидир.
Иккинчиси: кишилар ташкил этган бутундир. Бу музоф сифатида ишлатилади. Баъзан элиф-лом билан маърифалик касб этган исмга музоф бўлади. Худди كُلُّ اْلقَوْمِ жамоатнинг барчаси, ибораси каби.
Баъзан эса бу исмни кўрсатувчи замирга музоф бўлади. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзларида бўлгани каби: فَسَجَدَ المَلاَئِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ Шунда фаришталар ҳаммаси жам бўлиб сажда қилдилар (15/Ҳижр 30); هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ У шундай Аллоҳки, Расулини ҳидоят ва ҳақ дин билан барча динлардан устун қилиш учун юборгандир. (9/Тавба 33).
Баъзан эса бирлик нокирага (номаълум бир нарсага) музоф бўлади. Бу ҳам Аллоҳ таолонинг: وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ Баъзан эса бу сўзи изофа қилинган нарсадан ажратилган ҳолда ишлатилади, лекин бу изофа маъноси унга яширин тарзда берилади. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзлари бунга мисоллардир: (36/Ёсин 40); (27/Намл 87). (21/Анбиё 85); (25/Фурқон 39). Қуръони Каримда бунинг жуда кўп мисолларини учратиш мумкин. Уларнинг ҳаммасини бу ерда келтиришга уринишимиз мавзуни ортиқча чўзиб юборганлиги учун шунча билан кифояланамиз. Шу билан бирга жиҳатидан ўзига боғлиқлик маъносини ифодалашидандир. Чунки мансублик икки хил бўлади: : мансубликдир. Бу ота ва ўғилнинг мансублиги каби яқинликдир. : мансубликдир. Бу эса ака-ука ва амакининг мансублиги кабидир. . , дейилган. Бу отасига тегишли бир нарса билан алоҳида ҳолатга келган киши ҳақида айтилади. Бу маънода шоир шундай дейди: . . Худди шунингдек, . , дейилади.