ج ب ي
Ж-б-й
جَبَيْتُ الْمَاءَ فِي الْحَوْض сувни ҳовузда тўпладим дейилади. Сувни тўпловчи ҳовузга جَابِيَة деб ном берилади, унинг кўплиги эса جَوَاب шаклидадир. Аллоҳ буюради: وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ Ҳовузлардек катта лаганлар.. (34/Сабаъ 13). Истиора йўли билан: جَبَيْتُ الْخَرَاجَ جِبَايَةً дейилади, яъни: хирожни тўпладим деганидир.
Аллоҳ таолонинг: يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا Уларни ҳузуримиздан ризқ бўлиб барча нарсанинг ҳосиллари йиғиладиган муборак бир жойга жойлаштирмадикми? (28/Қосос 57) сўзи ҳам шу маънодадир.
اِجْتِبَاء эса, танлаш йўли билан тўплашдир. Аллоҳ таоло: فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ Роббиси уни танлаб олди (68/Қалам 50) деб буюрган. Аллоҳ таолонинг: وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلاَ اجْتَبَيْتَهَا Сен уларга бирор оят келтирмаган вақтингда: уни танлаб олсанг эди-ку, дейдилар (7/Аъроф 203) сўзида эса, уларнинг: Тўплаб олсанг эди-ку деб масхара қилганлари ва шу тариқа таъриз йўли билан: Сен бу оятларни ўзингдан тўқияпсан; улар Аллоҳдан келмаяпти деганлари баён қилинмоқда.
اِجْتِبَاءُ اللهِ الْعَبْدَ Аллоҳнинг бандани танлаши: банданинг ҳеч бир саъй-ҳаракатисиз, Аллоҳ унга кўплаб неъматлар эшигини очадиган илоҳий файз бериш йўли билан уни Ўзига хос қилиб олишидир. Бу — пайғамбарлар ҳамда Сиддиқлар ва Шаҳидлардан уларга яқин даражадаги баъзи кишилар ҳақида айтилади.
Аллоҳ буюради: وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ Худди тушингда кўрганинг каби Роббинг сени пайғамбарлик учун танлаб олади (12/Юсуф 6); فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ Лекин Роббиси уни танлаб олди ва солиҳ инсонлардан қилди (68/Қалам 50); وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ Булардан баъзиларининг ота-боболарини, зурриётларини ва ака-укаларини ҳам танлаб олиб, тўғри йўлга йўлладик (6/Анъом 87); ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى Лекин бир муддатдан сўнг Роббиси уни танлаб олди, тавбасини қабул қилиб, уни тўғри йўлга солди (20/Тоҳо 122); يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишини Ўзига танлаб олади ва Ўзига юзланган кишини тўғри йўлга солади (42/Шуро 13).
Бу ҳам Аллоҳ таолонинг: إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ Биз уларни охират диёрини эслайдиган, чин кўнгилдан боғланган бандалар қилдик (38/Сод 46) сўзи кабидир.
Аллоҳ таолонинг: يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا Уларни ҳузуримиздан ризқ бўлиб барча нарсанинг ҳосиллари йиғиладиган муборак бир жойга жойлаштирмадикми? (28/Қосос 57) сўзи ҳам шу маънодадир.
اِجْتِبَاء эса, танлаш йўли билан тўплашдир. Аллоҳ таоло: فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ Роббиси уни танлаб олди (68/Қалам 50) деб буюрган. Аллоҳ таолонинг: وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلاَ اجْتَبَيْتَهَا Сен уларга бирор оят келтирмаган вақтингда: уни танлаб олсанг эди-ку, дейдилар (7/Аъроф 203) сўзида эса, уларнинг: Тўплаб олсанг эди-ку деб масхара қилганлари ва шу тариқа таъриз йўли билан: Сен бу оятларни ўзингдан тўқияпсан; улар Аллоҳдан келмаяпти деганлари баён қилинмоқда.
اِجْتِبَاءُ اللهِ الْعَبْدَ Аллоҳнинг бандани танлаши: банданинг ҳеч бир саъй-ҳаракатисиз, Аллоҳ унга кўплаб неъматлар эшигини очадиган илоҳий файз бериш йўли билан уни Ўзига хос қилиб олишидир. Бу — пайғамбарлар ҳамда Сиддиқлар ва Шаҳидлардан уларга яқин даражадаги баъзи кишилар ҳақида айтилади.
Аллоҳ буюради: وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ Худди тушингда кўрганинг каби Роббинг сени пайғамбарлик учун танлаб олади (12/Юсуф 6); فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ Лекин Роббиси уни танлаб олди ва солиҳ инсонлардан қилди (68/Қалам 50); وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ Булардан баъзиларининг ота-боболарини, зурриётларини ва ака-укаларини ҳам танлаб олиб, тўғри йўлга йўлладик (6/Анъом 87); ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى Лекин бир муддатдан сўнг Роббиси уни танлаб олди, тавбасини қабул қилиб, уни тўғри йўлга солди (20/Тоҳо 122); يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишини Ўзига танлаб олади ва Ўзига юзланган кишини тўғри йўлга солади (42/Шуро 13).
Бу ҳам Аллоҳ таолонинг: إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ Биз уларни охират диёрини эслайдиган, чин кўнгилдан боғланган бандалар қилдик (38/Сод 46) сўзи кабидир.