ص ب ر

صَبْر : (бир нарсани) тор жойда ушлаб туриш, банд қилишдир. صَبَرْتُ الدَّابَّةَ : Ҳайвонни емсиз ҳолда қамаб қўйдим. صَبَرْتُ فُلاناً : Фалон кишини шундай ҳолатда қолдирдимки, ундан қутулиши мумкин эмас. صَبْر : Нафсни ақл ва шариат тақозо қилган нарсалар устида, ёки улар нафсни тийишни тақозо қилган нарсалардан тийиб туришдир. صَبْر , умумий маъноли лафздир; қўлланган турли ўринларга кўра, айни ўзакдан келган исмларда фарқ бўлиши мумкин. Агар нафсни тийиш бирор мусибат туфайли бўлса, унга фақат صَبْر дейилади; унинг зидди эса جَزَع /фарёд бўлади. Агар сабр кўрсатиш жангда бўлса, унинг исми شَجَاعَة /қаҳрамонлик; зидди эса جُبْن /қўрқоқлик бўлади.
Агар сабр бўғувчи бир фалокатга қарши кўрсатилса, унга رَحْبُ الصَّدْرِ /кўнгил кенглиги дейилади; зидди эса ضَجَر /сиқилиш бўлади. Агар сабр гапирмаслик борасида бўлса, унга كِتْمَان /сир сақлаш, зиддига эса مَذْل /сирни ошкор қилиш дейилади. Аммо Аллоҳ таоло буларнинг барчасини сабр сўзи билан ифода этган ва қуйидаги сўзлари билан бунга эътибор қаратган: وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ : Қийинчилик, хасталик ва жанг пайтларида сабр қилувчилар (2/Бақара 177); وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ : Бошларига тушган (мусибат)га сабр қилувчилар (22/Ҳаж 35); وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ : Сабрли эркаклар ва сабрли аёллар (33/Аҳзоб 35).
Рўзага ҳам сабр дейилган, зеро рўза сабрнинг бир навъидек. Пайғамбар (сав) шундай буюрадилар: صِيَامُ شَهْرِ (2/Бақара 175) оятида келган шаклининг қўлланиши яратувчига кўра эмас, яратилганга кўрадир. : (3/Оли Имрон 200); яъни нафсларингизни ибодатда тийинг ва нафсий хоҳишларингиз билан курашинг. : (25/Фурқон 75); яъни Аллоҳнинг розилигига эришиш учун кўрсатган сабрлари туфайли. (12/Юсуф 18); яъни сабрга буюриб, унга рағбатлантириш гўзалдир. сабр билан ифодаланади; чунки интизор сабрдан ажралмаслиги керак; бундан ташқари, у сабрнинг бир туридир. Аллоҳ буюради: (52/Тур 48); яъни кофирларга қарши Роббинг сен учун чиқарадиган ҳукмни кут.