ج د ل
Ж-д-л
جِدَال : Тортишув ва устун келиш йўлида саъй-ҳаракат қилишдир. Асли, جَدَلْتُ الْحَبْل иборасидан олинган бўлиб, арқоннинг эшимларини маҳкам эшиш деганидир. جَدْيل тери ёки жундан ясалган нўхта ҳам шу ўзакдандир. جَدَلْتُ الْبِنَاءَ : Бинони мустаҳкамлаш маъносини билдиради. دِرْعٌ مَجْدُولَةٌ : Мустаҳкам тўқилган совут деганидир. أَجْدَل эса, гавдаси бақувват бўлган лочин учун ишлатилади. مِجْدَل эса, мустаҳкам қурилган қаср деганидир.
جِدَال ҳам шу ўзакдандир; гўё тортишаётганларнинг ҳар бири бошқасининг фикрини тугун-тугун ечмоқчи бўлади. جِدَال ’нинг асли, олишиш ва кишининг рақибини қаттиқ ер деган маънодаги жадалага йиқитишидир, деб ҳам айтилган.
Аллоҳ буюради: وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ Улар билан энг гўзал услубда мунозара қил (16/Наҳл 125); اَلَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ Улар Аллоҳнинг оятлари ҳақида тортишадилар (40/Ғофир 35); وَإِنْ جَادَلُوكَ فَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ Агар улар сен билан тортишсалар, айтгин: Аллоҳ қилаётган ишларингизни жуда яхши билувчидир (22/Ҳаж 68); قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا Биз билан тортишдинг, устига-устак бу баҳсни кўпайтириб юбординг (11/Ҳуд 32); оятдаги جِدَالَنَا сўзи جَادَلَنَا шаклида ҳам ўқилган.
مَا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلاَّ جَدَلاً Буни сенга фақатгина тортишиш учун келтирдилар (43/Зухруф 58); وَكَانَ اْلإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلاً Ҳолбуки, инсон тортишишга ниҳоятда ўч бўлган мавжудотдир (18/Каҳф 54); وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللّهِ Яна буюради: Улар Аллоҳ ҳақида тортишадилар (13/Раъд 13); يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ Лут қавми ҳақида баҳслаша бошлади (11/Ҳуд 74); وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ Ботил билан тортишувга киришган эдилар (40/Ғофир 5); وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ Одамлардан баъзилари Аллоҳ ҳақида ҳеч бир билимга эга бўлмаган ҳолда тортишади (22/Ҳаж 3); وَلاَ جِدَالَ فِي الْحَجِّ Ҳажда жанжал йўқ (2/Бақара 197); يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا Эй Нуҳ! Биз билан тортишдинг (11/Ҳуд 32).
جِدَال ҳам шу ўзакдандир; гўё тортишаётганларнинг ҳар бири бошқасининг фикрини тугун-тугун ечмоқчи бўлади. جِدَال ’нинг асли, олишиш ва кишининг рақибини қаттиқ ер деган маънодаги жадалага йиқитишидир, деб ҳам айтилган.
Аллоҳ буюради: وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ Улар билан энг гўзал услубда мунозара қил (16/Наҳл 125); اَلَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ Улар Аллоҳнинг оятлари ҳақида тортишадилар (40/Ғофир 35); وَإِنْ جَادَلُوكَ فَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ Агар улар сен билан тортишсалар, айтгин: Аллоҳ қилаётган ишларингизни жуда яхши билувчидир (22/Ҳаж 68); قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا Биз билан тортишдинг, устига-устак бу баҳсни кўпайтириб юбординг (11/Ҳуд 32); оятдаги جِدَالَنَا сўзи جَادَلَنَا шаклида ҳам ўқилган.
مَا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلاَّ جَدَلاً Буни сенга фақатгина тортишиш учун келтирдилар (43/Зухруф 58); وَكَانَ اْلإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلاً Ҳолбуки, инсон тортишишга ниҳоятда ўч бўлган мавжудотдир (18/Каҳф 54); وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللّهِ Яна буюради: Улар Аллоҳ ҳақида тортишадилар (13/Раъд 13); يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ Лут қавми ҳақида баҳслаша бошлади (11/Ҳуд 74); وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ Ботил билан тортишувга киришган эдилар (40/Ғофир 5); وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ Одамлардан баъзилари Аллоҳ ҳақида ҳеч бир билимга эга бўлмаган ҳолда тортишади (22/Ҳаж 3); وَلاَ جِدَالَ فِي الْحَجِّ Ҳажда жанжал йўқ (2/Бақара 197); يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا Эй Нуҳ! Биз билан тортишдинг (11/Ҳуд 32).