ج ه ر
Ж-ҳ-р
Бу феъл бир нарсанинг кўриш ёки эшитиш сезгиси олдида аён-равшан очиқлигини ифодалайди.
Кўз сезгиси олдидаги очиқлигига мисол: رَأيْتُهُ جِهَارًا уни очиқ-ойдин кўрдим. Аллоҳ буюради: لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً Биз Аллоҳни очиқ ойдин кўрмагунимизча сенга асло иймон келтирмаймиз (2/Бақара 55); أَرِنَا اللّهِ جَهْرَةً Бизга Аллоҳни очиқ-ойдин кўрсат (4/Нисо 153).
Шу ўзакдан جَهَرَ اْلبِئْرَ ва اِجْتَهَرَهَا дейиладики, бу қудуқ суви кўринишини, қазилаётган қудуқдан сув чиқишини англатади. مَا فِي اْلقََََوْمِ أحَدٌ يَجْهَرُ عَيْنِي Жамоат ичида кўзимни тортган (кўзимга ёққан) бирор киши йўқ, ибораси ҳам шу феълнинг қолипидир. جَوْهَر (жавҳар) эса, йўқ бўлганида унга таянган нарса ҳам йўқ бўладиган нарсадир. Бу номни олишига сабаб — унинг сезгилар билан идрок этиладиган тарзда намоён бўлишидир.
Қулоқ сезгиси олдидаги очиқликка мисол эса, Аллоҳ буюради: سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ Сизлардан сўзини сир сақлаган билан уни ошкора айтган баробардир/ҳеч қандай фарқи йўқ (13/Раъд 10); وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى Айтадиган сўзингни ошкора айтсанг ҳам, албатта, Аллоҳ сирни ҳам, энг махфий нарсаларни ҳам билади (20/Тоҳо 7); إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ مَا تَكْتُمُونَ Албатта, У ошкора айтган сўзларингизни билгани каби, ичингизда беркитаётганингизни ҳам билади (21/Анбиё 110); وَأَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ Сўзингизни хоҳ яширинглар, хоҳ ошкора қилинглар (67/Мулк 13); وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا Намозингда овозингни жуда кўтарма, жуда паст ҳам қилма (17/Исро 110); وَلا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ Бир-бирингизга баланд овоз билан гапирганингиз каби у билан баланд овозда гаплашманглар (49/Ҳужурот 2).
كَلاَمٌ جَوْهَرِيٌّ وَجَهِيرٌ иборалари баланд овоз билан айтилган сўз ва баланд овозда гапирадиган киши деганидир. Гўзаллиги яққол кўриниб турган киши учун ҳам رَجُلٌ جَهِيرٌ ибораси ишлатилади.
Кўз сезгиси олдидаги очиқлигига мисол: رَأيْتُهُ جِهَارًا уни очиқ-ойдин кўрдим. Аллоҳ буюради: لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً Биз Аллоҳни очиқ ойдин кўрмагунимизча сенга асло иймон келтирмаймиз (2/Бақара 55); أَرِنَا اللّهِ جَهْرَةً Бизга Аллоҳни очиқ-ойдин кўрсат (4/Нисо 153).
Шу ўзакдан جَهَرَ اْلبِئْرَ ва اِجْتَهَرَهَا дейиладики, бу қудуқ суви кўринишини, қазилаётган қудуқдан сув чиқишини англатади. مَا فِي اْلقََََوْمِ أحَدٌ يَجْهَرُ عَيْنِي Жамоат ичида кўзимни тортган (кўзимга ёққан) бирор киши йўқ, ибораси ҳам шу феълнинг қолипидир. جَوْهَر (жавҳар) эса, йўқ бўлганида унга таянган нарса ҳам йўқ бўладиган нарсадир. Бу номни олишига сабаб — унинг сезгилар билан идрок этиладиган тарзда намоён бўлишидир.
Қулоқ сезгиси олдидаги очиқликка мисол эса, Аллоҳ буюради: سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ Сизлардан сўзини сир сақлаган билан уни ошкора айтган баробардир/ҳеч қандай фарқи йўқ (13/Раъд 10); وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى Айтадиган сўзингни ошкора айтсанг ҳам, албатта, Аллоҳ сирни ҳам, энг махфий нарсаларни ҳам билади (20/Тоҳо 7); إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ مَا تَكْتُمُونَ Албатта, У ошкора айтган сўзларингизни билгани каби, ичингизда беркитаётганингизни ҳам билади (21/Анбиё 110); وَأَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ Сўзингизни хоҳ яширинглар, хоҳ ошкора қилинглар (67/Мулк 13); وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا Намозингда овозингни жуда кўтарма, жуда паст ҳам қилма (17/Исро 110); وَلا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ Бир-бирингизга баланд овоз билан гапирганингиз каби у билан баланд овозда гаплашманглар (49/Ҳужурот 2).
كَلاَمٌ جَوْهَرِيٌّ وَجَهِيرٌ иборалари баланд овоз билан айтилган сўз ва баланд овозда гапирадиган киши деганидир. Гўзаллиги яққол кўриниб турган киши учун ҳам رَجُلٌ جَهِيرٌ ибораси ишлатилади.