ش ق ق

شَقّ : Бир нарсада ҳосил бўлган ёриқдир. شَقَقْتُهُ بِنِصْفَيْنِ /Уни икки бўлакка ажратдим, дейилади. ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا : Сўнгра ерни ёрдик-да ёрдик (80/Абаса 26); يَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِرَاعًا : У кунда ер ёрилади, улар шошган ҳолларида чиқиб келадилар (50/Қоф 44); وَانْشَقَّتِ السَّمَاءُ : Осмон ёрилди (69/Ҳаққо 16); إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ : Осмон ёрилган вақтда (84/Иншиқоқ 1); اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ : Қиёмат яқинлашди ва ой бўлинди (54/Қамар 1).
Баъзиларга кўра ойнинг ёрилиши Ҳазрат Муҳаммаднинг замонида содир бўлган. Бошқа баъзиларга кўра эса ойнинг ёрилиши қиёмат яқинлашадиган бир вақтда содир бўлади. Яна баъзиларга кўра, ( وَانْشَقَّ الْقَمَرُ ) оят иборасининг маъноси шудир: وَضَحَ اْلأَمْرُ : Иш ойдинлашди.
شَقَّة : Ёрилган бўлак; худди نِصْف каби. Шу маънодан келиб чиқиб шундай дейилган: طَارَ فُلاَنٌ مِنَ اْلغَضَبِ شِقَاقًا : Фалончи ғазабдан бўлак-бўлак бўлиб кетди; طَارَتْ مِنْهُمْ شِقَّةٌ : Улардан бир бўлак узилиб кетди; худди قُطِعَ غَضَبًا сўзи каби.
شِقّ : Нафс ва баданда ҳосил бўлган машаққат/заҳматдир. Бу худди اِنْكِسَار сўзининг унинг учун истиора қилингани кабидир. Аллоҳ буюради: وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ : Бу ҳайвонлар юкларингизни фақат машаққат билан етиб бора оладиган юртга кўтариб боради (16/Наҳл 7).
شُقَّة : Қийинчилик чекиб етадиган жойинг: بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ : Бу машаққатли сафар уларга узоқ кўринди (9/Тавба 42).
شِقَاق : Мухолифат/келишмовчилик ва дўстинг/рақибинг турган тарафдан бошқа бир тарафда бўлишингдир. Бу сўз қуйидаги иборадан ҳам келиб чиққан бўлиши мумкин: شَقَّ اْلعَصَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ : Сен билан унинг орасида таёқ ёрилди [Бир-бирингиздан таёқ иккига бўлингани каби ажралдингиз]. Аллоҳ буюради: وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا : Агар (эр-хотиннинг) оралари бузилишидан қўрқсангиз (4/Нисо 35); فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ : Улар шиқоқ ичидадирлар (2/Бақара 137); яъни мухолифат ичидадирлар. وَيَا قَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ : Эй қавмим, менга қарши чиқишингиз сизларни Нуҳ қавми, ёхуд Ҳуд қавми, ёки Солиҳ қавми бошига келган мусибатлар каби бир фалокатга дучор қилмасин! (11/Ҳуд 89); وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ : Китоб тўғрисида ихтилофга тушганлар, албатта, чуқур бир тортишув ичига тушгандирлар (2/Бақара 176); وَمَنْ يُشَاقِقِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ : Кимки Аллоҳ ва пайғамбарига мухолифат қилса, билсинки, Аллоҳнинг азоби шиддатлидир (8/Анфол 13); яъни, ким Аллоҳ дўстлари турган тарафдан ташқарида бўлса. Худди қуйидаги оят каби: مَن يُحَادِدِ اللّهَ وَرَسُولَهُ : Кимки Аллоҳ ва Расулига қарши чиқса (9/Тавба 63). Қуйидаги оят ҳам шу маънодадир: وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ : Кимки Пайғамбарга мухолифат қилса (4/Нисо 115).
اَلْمَالُ بَيْنَهُمَا شَقَّ الشَّعَرَةِ وَشَقَّ اْلإِبْلِمَةِ : Мол, соч ва хурмо баргининг бир-биридан ажралгани каби у иккиси орасида бўлинган. فُلاَنٌ شِقُّ نَفْسِي وَشَقِيقُ نَفْسِي : Фалончи билан бир-биримизга шу қадар ўхшаймизки, гўё у мендан ажралган бир бўлак кабидир. شَقَائِقُ النُّعْمَانِ /Лолақизғалдоқ: Маълум бир ўсимликдир. شَقِيقَةُ الرَّمْلِ : Қумда ҳосил бўлган ёриқ. شِقْشِقَة : Туянинг ўзидаги яра туфайли бўкиришидир.
بِيَدِهِ شُقُوقٌ : Қўлларида ёриқлар бор; بِحَافِرِ الدَّابَّةِ شُقَاقٌ : Ҳайвоннинг туёғида ёриқ бор; فَرَسٌ أَشَقُّ : Бир томонга оғган от. Гоҳида кийимнинг/матонинг ҳаммасига شُقَّة (бир тахта мато) дейилса-да, бу сўзнинг асл маъноси 'бир кийимнинг/матонинг ярми'дир.