ش ك ر

شُكْر : Неъматни тасаввур этиб, уни изҳор қилишдир. شُكْر сўзи "кашф этиш/ошкор қилиш" маъносидаги كَشْر сўзидан ўзгарган, дейилади. Унинг зидди эса неъматни унутиш ва уни яшириш маъносидаги كُفْر тушунчасидир. دَابَّةٌ شَكُورٌ : Семизлиги билан эгасининг ўзига қилган парваришини намоён этувчи ҳайвон. Баъзиларга кўра, бу сўз عَيْنٌ شَكْرَى, яъни "тўла кўз" маъносидан келиб чиққан. Бунга кўра шукр — кишининг ўзига неъмат берган зотнинг зикри билан тўлиб-тошишидир.
Шукр уч қисмга бўлинади:
Қалб билан шукр: неъматни тасаввур этишдир.
Тил билан шукр: неъмат берувчини мақташдир.
Бошқа аъзолар билан шукр: неъмат берувчи лойиқ бўлган миқдорда неъматнинг эвазини қайтаришдир.
Баъзиларга кўра, اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا : (34/Сабаъ 13) оятида келган شُكْرًا сўзи тамйиз бўлиб мансубдир. Бунга кўра оятнинг маъноси шундай бўлади: Қилган ишингизни Аллоҳга шукр сифатида қилинглар. Баъзиларга кўра эса شُكْرًا сўзи اعْمَلُوا феълининг мафъулидир. اشكروا эмас, балки اعْمَلُوا феълининг зикр қилиниши — қалб, тил ва бошқа аъзолар билан бажариладиган ҳар уч шукр турининг зарурлигига ишора қилиш учундир. Аллоҳ буюради: اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ : Менга, ота-онангга шукр қилгин (31/Луқмон 14); وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ : Биз шукр қилувчиларни мукофотлаймиз (3/Оли Имрон 145); وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ : Шукр қилувчи ўзи учун шукр қилган бўлади (27/Намл 40).
وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ : Бандаларим орасида шукр қилувчи камдир! (34/Сабаъ 13) ояти Аллоҳнинг шукрини адо этиш қийин иш эканлигига ишора қилади. Шунинг учун Аллоҳ таоло шукр этганлари туфайли фақат икки дўстини мақтагандир: Иброҳим (а.с.) ҳақида; شَاكِرًا لِأَنْعُمِهِ : Роббининг неъматларига шукр қилар эди (16/Наҳл 121); Нуҳ (а.с.) ҳақида эса; إِنَّهُ كَانَ عَبْدًا شَكُورًا : У кўп шукр қилувчи банда эди (17/Исро 3) деб буюргандир.
Аллоҳ таолонинг; وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ : Аллоҳ Шакурдир, Ҳалимдир (64/Тағобун 17) тарзидаги сифатланишидан мурод — Аллоҳнинг бандаларига неъмат бериши ва уларнинг қилган ибодатларига қаршилик ўлароқ мукофот беришидир. نَاقَةٌ شَكِرَةٌ : Елинлари сут билан тўла бўлган туя. هُوَ أَشْكَرُ مِنْ بَرْوَقٍ : У барвақдан (ширач ўтидан) кўра кўпроқ шукр қилади. Барвақ — жуда оз сув билан кўкариб ўсадиган ўсимликдир.
شَكْر сўзи киноя йўли билан аёл фаржи ва никоҳ/жинсий алоқа маъносида ҳам ишлатилади. Баъзилар шундай деган:
أَئِنْ سَأَلَتْكَ ثَمَنَ شَكْرِهَا -271
*** وَشَبْرِكَ أَنْشَأْتَ تَطُلُّهَا وَتَضْهَلُهَا
271- Агар у аёл никоҳининг эвазини сўраса;
Ва сенинг у билан кирган алоқангнинг; ҳаққини бермайсан ва уни оиласининг ёнига жўнатасан.
شَكِير : Дарахтнинг илдизидаги ёш ниҳол (кўчат). شَكَرَتِ الشَّجَرَةُ : Дарахтнинг шохлари кўпайди.