م ص ر
М-с-р
مِصْر сўзи — чегаралари белгиланган жой ва аҳоли яшайдиган ҳудуддир. مَصَرْتُ مَصْرًا Бир шаҳарни бунёд қилдим дейилади.
مِصْر эса аслида чегара деганидир. Ҳажарликлар اِشْتَرَى فُلاَنٌ اَلدَّارَ بِمُصُورِهَِا фалончи уйни чегаралари билан бирга сотиб олди дейишар ва уй сотиб олишда буни шарт қилишар эди.
Шоир шундай дейди:
424- وَجَاعِلُ الشَّمْسِ مِصْرًا لاَخَفَاءَ بِهِ *** بَيْنَ النَّهَارِ وَبَيْنَ الَّليْلِ قَدْ فَصَلاَ
424- Қуёшни ҳеч қандай яширин томони бўлмаган бир чегара қилган
Кундуз билан кеча орасини қатъий равишда ажратган.
Аллоҳ буюради: اِهْبِطُوا مِصْراً Мисрга тушинг (2/Бақара 61). Бу ерда кўзда тутилган нарса Миср шаҳридир. Грамматик жиҳатдан бу сўзнинг мунсариф бўлиши ўртасининг ҳаракатсизлиги сабабли сўзнинг енгиллигидандир. Баъзилар: бу ердаги مِصْرًا сўзи ҳар қандай бир шаҳардир, дейишади.
مَاصِر икки сув орасидаги тўсиқдир.
مَصَرْتُ النَّاقَةَ Бармоқларни урғочи туянинг елинлари атрофида тўплаб соға бошладим, деганидир. Шу маънода لَهُمْ غَلَّةٌ يَمْتَصِرُونَهَا Уларнинг бир соғиладигани бор, уни соғишади дейилган. Яъни, ундан оз-оздан бир нарса соғиб олишади.
ثَوْبٌ مُمَصَّرٌ Бўёққа тўйинган кийим, деганидир.
نَاقَةٌ مَصُورٌ Сутини бермайдиган, унинг оқишига йўл қўймайдиган урғочи туядир.
Ҳасан шундай дейди:
لاَ بَأْسَ بِكَسْبِ التَّيَّاسِ مَا لَمْ يَمْصُرْ وَلَمْ يَبْسِرْ соғиб олмаса ва вақтидан олдин қўйни қочиришга уринмаса, така эгасининг касбида ҳеч қандай зарар йўқдир. Яъни: икки бармоғи билан соғмаса ва вақтидан олдин қўйнинг устига чиқишга уринмаса.
مَصِير ичакдир. Кўплиги مُصْرَانٌ бўлади. Бу сўз صَارَ ўзагидан бўлиб مَفْعَل вазнидандир, чунки таомнинг борадиган жойи ичакдир, дейдиганлар ҳам бор.
مِصْر эса аслида чегара деганидир. Ҳажарликлар اِشْتَرَى فُلاَنٌ اَلدَّارَ بِمُصُورِهَِا фалончи уйни чегаралари билан бирга сотиб олди дейишар ва уй сотиб олишда буни шарт қилишар эди.
Шоир шундай дейди:
424- وَجَاعِلُ الشَّمْسِ مِصْرًا لاَخَفَاءَ بِهِ *** بَيْنَ النَّهَارِ وَبَيْنَ الَّليْلِ قَدْ فَصَلاَ
424- Қуёшни ҳеч қандай яширин томони бўлмаган бир чегара қилган
Кундуз билан кеча орасини қатъий равишда ажратган.
Аллоҳ буюради: اِهْبِطُوا مِصْراً Мисрга тушинг (2/Бақара 61). Бу ерда кўзда тутилган нарса Миср шаҳридир. Грамматик жиҳатдан бу сўзнинг мунсариф бўлиши ўртасининг ҳаракатсизлиги сабабли сўзнинг енгиллигидандир. Баъзилар: бу ердаги مِصْرًا сўзи ҳар қандай бир шаҳардир, дейишади.
مَاصِر икки сув орасидаги тўсиқдир.
مَصَرْتُ النَّاقَةَ Бармоқларни урғочи туянинг елинлари атрофида тўплаб соға бошладим, деганидир. Шу маънода لَهُمْ غَلَّةٌ يَمْتَصِرُونَهَا Уларнинг бир соғиладигани бор, уни соғишади дейилган. Яъни, ундан оз-оздан бир нарса соғиб олишади.
ثَوْبٌ مُمَصَّرٌ Бўёққа тўйинган кийим, деганидир.
نَاقَةٌ مَصُورٌ Сутини бермайдиган, унинг оқишига йўл қўймайдиган урғочи туядир.
Ҳасан шундай дейди:
لاَ بَأْسَ بِكَسْبِ التَّيَّاسِ مَا لَمْ يَمْصُرْ وَلَمْ يَبْسِرْ соғиб олмаса ва вақтидан олдин қўйни қочиришга уринмаса, така эгасининг касбида ҳеч қандай зарар йўқдир. Яъни: икки бармоғи билан соғмаса ва вақтидан олдин қўйнинг устига чиқишга уринмаса.
مَصِير ичакдир. Кўплиги مُصْرَانٌ бўлади. Бу сўз صَارَ ўзагидан бўлиб مَفْعَل вазнидандир, чунки таомнинг борадиган жойи ичакдир, дейдиганлар ҳам бор.