م ل و

إِمْلاَء муддатдир. Бу маънода узоқ муддатга مَلاَوَةٌ مِنَ الدَّهْرِ ва مَلِيٌّ مِنَ الدَّهْرِ дейилган. Аллоҳ буюради: وَاهْجُرْنِي مَلِيّاً узоқ вақт мендан узоқлашиб кет (19/Марям 46).
تَمَلَّيْتَ دَهْرًا узоқ вақт турдинг. Яъни, қолдинг. تَمَلَّيْتُ الثَّوْبَ кийимни узоқ вақт кийдим. تَمَلَّى بِكَذَا узоқ вақт ундан фойдаланди.
مَلاَكَ اللهُ Аллоҳ сенга узоқ умрлар берсин ибораси ҳамзасиз ҳолда айтилади. عِشْتَ مَلِيًّا узоқ вақт яшадинг, деганидир.
Алифи мақсура билан ёзиладиган مَلاَ чўзилиб кетган чўл деганидир.
مَلَوَانِ эса, дейилишича: кеча ва кундуз маъносидадир. Бунинг ҳақиқий маъноси эса уларнинг такрорланиши ва чўзилиб кетишидир. Бунинг далили эса шоирнинг бу сўзни кундуз ва кечага изофа қилишидир:
428- نَهَارٌ وَلَيْلٌ دَائِمٌ مَلَوَاهُمَا *** عَلَى كُلِّ حَالِ اْلمَرْءِ يَخْتَلِفَانِ
428- Кеча ва кундузнинг бориш келишлари давомлидир.
Кишининг ҳар бир ҳолатида улар ўзгариб турадилар.
Агар مَلَوَانِ сўзи кеча ва кундузнинг ўзи бўлганида, буни уларга изофа қилмас эди.
Аллоҳ буюради: وَأُمْلِي لَهُمْ إِن كَيْدِي مَتِينٌ . Уларга муҳлат бераман, чунки менинг чора-тадбирим қаттиқдир (7/Аъроф 183) яъни, уларга вақт бераман. الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُم бу ишни қилишга шайтон уларни ундаган, уларга янада кўп вақтлари бордек туйғу берган (47/Муҳаммад 25).
أُمْلِي لَهُمْ улар учун ёзаман деб ўқиганлар, أَمْلَيْتُ اْلكِتَابَ أُمْلِيهِ إِمْلاَءً китобни ёздирдим, иборасидан олинган деб ўйлаганлар. Аллоҳ буюради: أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِّأَنفُسِهِمْ ўзларига берган муҳлатимиз ўзлари учун хайрли эканини (3/Оли Имрон 177).
أَمْلَيْتُ сўзининг асли أَمْلَلْتُ шаклидадир. Осон талаффуз қилиниши учун иккинчи лом ёга айлантирилган. Аллоҳ буюради: فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلاً унга эртаю кеч ўқиб берилади (25/Фурқон 5).
Бошқа бир жойда шундай буюради: فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ унинг вакили адолат билан айтиб турсин (2/Бақара 282).