م ل ك
М-л-к
مَلِك халқ устидан амр қилиш ва тақиқ қўйиш ваколатига эга бўлган кишидир. Бу эса инсон сиёсатига хос бир ҳолатдир. Шунинг учун مَلِكُ النَّاسِ инсонларнинг ҳукмдори дейилади. مَلِكُ اْلأَشْيَاءِ нарсаларнинг ҳукмдори, дейилмайди.
Аллоҳ таолонинг مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ дин кунининг эгасидир (1/Фотиҳа 4). Бу оятнинг маъноси: дин кунида ҳукмдор бўлган Удир. Чунки ўша кунда: لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ Бугун ҳукмронлик кимники? – дейилади; барчаси: Ҳаммадан ғолиб, ёлғиз Аллоҳникидир, – дейишади (40/Ғофир 16).
مِلْك ҳукмронлик икки турлидир.
Бири — эгалик қилиш ва зиммага олишдир.
Иккинчиси эса, эгалик ва зиммага олиш бўлмаса ҳам, буларни қила оладиган кучга эга бўлишдир. Аллоҳ таолонинг: إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا Аниқки, подшоҳлар бирор шаҳарга кирганларида, уни вайрон қиладилар (27/Намл 34) сўзи биринчи маъносига мисолдир.
إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُم مُلُوكاً орангиздан пайғамбарлар чиқарди ва сизларни подшоҳ қилди (5/Моида 20) ояти эса, иккинчи маъносига мисолдир.
Бу ерда пайғамбарликни хос, ҳукмдорликни эса умумий қилган. Чунки бу ерда ҳукмдорликдан мурод — унинг воситасида сиёсатга номзад бўлинадиган кучдир. Акс ҳолда, Аллоҳ таоло уларнинг барчасини ҳукмдор қилган эмас. Чунки бу ҳикматга мувофиқ эмас.
Дарҳақиқат, لاَ خَيْرَ فِي كَثْرَةِ الرُّؤَسَاءِ Раҳбарларнинг кўплигида яхшилик йўқ, деган бир мақол бор.
Баъзилар дейди: مَلِك (Малик), сиёсатни бошқарадиган ҳар кимга бериладиган исмдир. Бу — нафсига ҳоким бўлиш, вазминлик билан иш тутиш, ўзига берилган кучларнинг жиловини қўлида тутиб, уларни ҳаво-ҳавас кетидан эргашишдан тийиб туришдир. Бошқаларга қарши кучини ишлатишда ҳам ўзига ҳоким бўлишдир; хоҳ бевосита инсонлар устидан (ҳокимиятни) ўз зиммасига олган бўлсин, хоҳ бўлмасин. Бунга илгари ишора қилинган эди. (4/Нисо 54). (3/Оли Имрон 26). (7/Аъроф 188). Бунга ўхшаш оятлар кўпдир. (7/Аъроф 185). (16/Наҳл 75). дейилади. , дейилади. (24/Нур 31). . . эса — уларнинг олдида юрадиган ва сурув унинг ортидан эргашадиган ҳайвондир. . деганидир. (79/Нозиот 1) ва шу каби оятларда ишора қилган фаришталардирҳам шу маънодандир. Аллоҳ буюради: (32/Сажда 11).
Аллоҳ таолонинг مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ дин кунининг эгасидир (1/Фотиҳа 4). Бу оятнинг маъноси: дин кунида ҳукмдор бўлган Удир. Чунки ўша кунда: لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ Бугун ҳукмронлик кимники? – дейилади; барчаси: Ҳаммадан ғолиб, ёлғиз Аллоҳникидир, – дейишади (40/Ғофир 16).
مِلْك ҳукмронлик икки турлидир.
Бири — эгалик қилиш ва зиммага олишдир.
Иккинчиси эса, эгалик ва зиммага олиш бўлмаса ҳам, буларни қила оладиган кучга эга бўлишдир. Аллоҳ таолонинг: إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا Аниқки, подшоҳлар бирор шаҳарга кирганларида, уни вайрон қиладилар (27/Намл 34) сўзи биринчи маъносига мисолдир.
إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُم مُلُوكاً орангиздан пайғамбарлар чиқарди ва сизларни подшоҳ қилди (5/Моида 20) ояти эса, иккинчи маъносига мисолдир.
Бу ерда пайғамбарликни хос, ҳукмдорликни эса умумий қилган. Чунки бу ерда ҳукмдорликдан мурод — унинг воситасида сиёсатга номзад бўлинадиган кучдир. Акс ҳолда, Аллоҳ таоло уларнинг барчасини ҳукмдор қилган эмас. Чунки бу ҳикматга мувофиқ эмас.
Дарҳақиқат, لاَ خَيْرَ فِي كَثْرَةِ الرُّؤَسَاءِ Раҳбарларнинг кўплигида яхшилик йўқ, деган бир мақол бор.
Баъзилар дейди: مَلِك (Малик), сиёсатни бошқарадиган ҳар кимга бериладиган исмдир. Бу — нафсига ҳоким бўлиш, вазминлик билан иш тутиш, ўзига берилган кучларнинг жиловини қўлида тутиб, уларни ҳаво-ҳавас кетидан эргашишдан тийиб туришдир. Бошқаларга қарши кучини ишлатишда ҳам ўзига ҳоким бўлишдир; хоҳ бевосита инсонлар устидан (ҳокимиятни) ўз зиммасига олган бўлсин, хоҳ бўлмасин. Бунга илгари ишора қилинган эди. (4/Нисо 54). (3/Оли Имрон 26). (7/Аъроф 188). Бунга ўхшаш оятлар кўпдир. (7/Аъроф 185). (16/Наҳл 75). дейилади. , дейилади. (24/Нур 31). . . эса — уларнинг олдида юрадиган ва сурув унинг ортидан эргашадиган ҳайвондир. . деганидир. (79/Нозиот 1) ва шу каби оятларда ишора қилган фаришталардирҳам шу маънодандир. Аллоҳ буюради: (32/Сажда 11).