و ك ل
В-к-л
Бир кишига ишониш, уни ўз ўрнига вакил тайинлаш маъносини англатувчи تَوْكِيل ўзагидан «вакил» сўзи ҳам ясалган. Вакил қилинган маъносини англатувчи وَكِيل сўзи, فَعِيل вазнида бўлса-да, مَفْعُول вазни маъносидадир.
Аллоҳ буюради: فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلاً Улардан юз ўгир; Аллоҳга суян; вакил сифатида Аллоҳ кифоядир (4/Нисо 81). Яъни, ишларингни ўз зиммасига олиб, уларни адо этиши жиҳатидан Аллоҳнинг Ўзи билан кифоялан. Бунга ўхшаш қуйидаги оятдир: حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ Бизга Аллоҳ кифоя қилур; У қандай гўзал вакилдир (3/Оли Имрон 173).
Аллоҳ таолонинг: وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ сен уларга вакил эмассан! (6/Анъом 107) деган сўзи эса, сен уларнинг устига қўйилган, уларни ҳимоя қилиш билан вазифадор бирор кимса эмассан, деганидир. Худди қуйидаги сўзлар каби: لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُسَيْطِرٍ - إِلاَّ مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ Сен уларнинг устида ҳукмрон эмассан. * Магар ким юз ўгириб, куфр келтирса, (у бошқа) (88/Ғошия 22-23).
Мана бу оятлар ҳам худди шу маънога ишора қилади: قُلْ لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ Айт: Мен сизнинг устингизда вакил эмасман (6/Анъом 66); أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلاً Ҳавойи нафсини ўзига илоҳ қилиб олган кимсани кўрдингми? Энди унинг устида сен вакил бўласанми? (25/Фурқон 43); أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلاً Ёки ким уларга вакил бўлади? (4/Нисо 109). Яъни, ким уларга вакил бўлиб, ишларини ўз зиммасига ола олади?
تَوَكُّل икки хил бўлади: تَوَكَّلْتُ لِفُلاَنٍ дейилади, бу мен фалончининг вакилиман, унинг ишларини мен бажараман, деганидир. Яна وَكَّلْتُهُ فَتَوَكَّلَ لِي ، تَوَكَّلْتُ عَلَيْهِ дейилади. Бу эса: Уни унга ишондим, ишларимни унга топширдим, маъносидадир. Аллоҳ буюради:وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ Мўминлар фақат Аллоҳга таваккул қилсинлар (9/Тавба 51); وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ Ким Аллоҳга таваккул қилса, У унга кифоя қилур (65/Талоқ 3);رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا Роббимиз! Ёлғиз Сенга таваккул қилдик (60/Мумтаҳана 4); وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ Агар чин мўмин бўлсангиз, ёлғиз Аллоҳга таваккул қилинг (5/Моида 23); فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلاً Улардан юз ўгир, Аллоҳга таваккул қил, вакил сифатида Аллоҳ кифоядир (4/Нисо 81); وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ ва Унга таваккул қил (11/Ҳуд 123); وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لاَ يَمُوتُ Сен, доим тирик ва ҳеч қачон ўлмайдиган Аллоҳга таваккул қил (25/Фурқон 58).
وَاكَلَ فُلاَنٌ Бошқасига ишониб, ўз ишини зое қилган ожиз киши.
تَوَاكَلَ اْلقَوْمُ Ҳар бири бошқасига ишониб, қилиши лозим бўлган ишни қилмайдиган жамоа.
رَجُلٌ وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ Қўрқоқ, аҳмоқ, ожиз одам; ўз ишида бошқасига ишонадиган киши.
Улов ҳайвони учун ишлатиладиган وَكَال сифати эса, ўзича эмас, балки бошқаси юрганда юрадиган ҳайвон, деганидир.
Баъзан وَكِيل сўзи, كَفِيل сўзи билан изоҳланади, лекин «вакил» сўзи умумийроқдир. Зеро, ҳар бир кафил айни вақтда вакилдир, аммо ҳар бир вакил айни вақтда кафил эмас.
Аллоҳ буюради: فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلاً Улардан юз ўгир; Аллоҳга суян; вакил сифатида Аллоҳ кифоядир (4/Нисо 81). Яъни, ишларингни ўз зиммасига олиб, уларни адо этиши жиҳатидан Аллоҳнинг Ўзи билан кифоялан. Бунга ўхшаш қуйидаги оятдир: حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ Бизга Аллоҳ кифоя қилур; У қандай гўзал вакилдир (3/Оли Имрон 173).
Аллоҳ таолонинг: وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ сен уларга вакил эмассан! (6/Анъом 107) деган сўзи эса, сен уларнинг устига қўйилган, уларни ҳимоя қилиш билан вазифадор бирор кимса эмассан, деганидир. Худди қуйидаги сўзлар каби: لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُسَيْطِرٍ - إِلاَّ مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ Сен уларнинг устида ҳукмрон эмассан. * Магар ким юз ўгириб, куфр келтирса, (у бошқа) (88/Ғошия 22-23).
Мана бу оятлар ҳам худди шу маънога ишора қилади: قُلْ لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ Айт: Мен сизнинг устингизда вакил эмасман (6/Анъом 66); أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلاً Ҳавойи нафсини ўзига илоҳ қилиб олган кимсани кўрдингми? Энди унинг устида сен вакил бўласанми? (25/Фурқон 43); أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلاً Ёки ким уларга вакил бўлади? (4/Нисо 109). Яъни, ким уларга вакил бўлиб, ишларини ўз зиммасига ола олади?
تَوَكُّل икки хил бўлади: تَوَكَّلْتُ لِفُلاَنٍ дейилади, бу мен фалончининг вакилиман, унинг ишларини мен бажараман, деганидир. Яна وَكَّلْتُهُ فَتَوَكَّلَ لِي ، تَوَكَّلْتُ عَلَيْهِ дейилади. Бу эса: Уни унга ишондим, ишларимни унга топширдим, маъносидадир. Аллоҳ буюради:وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ Мўминлар фақат Аллоҳга таваккул қилсинлар (9/Тавба 51); وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ Ким Аллоҳга таваккул қилса, У унга кифоя қилур (65/Талоқ 3);رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا Роббимиз! Ёлғиз Сенга таваккул қилдик (60/Мумтаҳана 4); وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ Агар чин мўмин бўлсангиз, ёлғиз Аллоҳга таваккул қилинг (5/Моида 23); فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلاً Улардан юз ўгир, Аллоҳга таваккул қил, вакил сифатида Аллоҳ кифоядир (4/Нисо 81); وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ ва Унга таваккул қил (11/Ҳуд 123); وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لاَ يَمُوتُ Сен, доим тирик ва ҳеч қачон ўлмайдиган Аллоҳга таваккул қил (25/Фурқон 58).
وَاكَلَ فُلاَنٌ Бошқасига ишониб, ўз ишини зое қилган ожиз киши.
تَوَاكَلَ اْلقَوْمُ Ҳар бири бошқасига ишониб, қилиши лозим бўлган ишни қилмайдиган жамоа.
رَجُلٌ وُكَلَةٌ تُكَلَةٌ Қўрқоқ, аҳмоқ, ожиз одам; ўз ишида бошқасига ишонадиган киши.
Улов ҳайвони учун ишлатиладиган وَكَال сифати эса, ўзича эмас, балки бошқаси юрганда юрадиган ҳайвон, деганидир.
Баъзан وَكِيل сўзи, كَفِيل сўзи билан изоҳланади, лекин «вакил» сўзи умумийроқдир. Зеро, ҳар бир кафил айни вақтда вакилдир, аммо ҳар бир вакил айни вақтда кафил эмас.