خ ر ص
Х-р-с
خَرْص сўзи меванинг ғилофи ёки пўстлоғи деганидир. خِرْص эса, шу тарзда ҳимояланган мевадир. Худди бекор қилинган маъносидаги مَنْقُوضٌ учун نِقْضٌ дейилгани каби. Аллоҳ таолонинг: إِنْ هُمْ إِلاَّ يَخْرُصُونَ Улар фақат тўқияптилар (43/Зухруф 20) сўзида келган يَخْرُصُونَ феъли эса, ёлғон тўқияптилар маъносидадир, деб айтилган. Яъни: Улар фақат ёлғон гапиряптилар. قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ Ана ўша ёлғон тўқувчиларга лаънат бўлсин! (51/Зориёт 10) сўзидаги اَلْخَرَّاصُونَ эса, дейилишича, Ёлғончилар, деганидир.
Бунинг ҳақиқати эса қуйидагича англаниши мумкин: Гумон ва тахминга асосланиб айтилган ҳар бир сўз учун خَرْصٌ сўзи ишлатилади. Айтилган бу сўз хоҳ ҳақиқатга мувофиқ бўлсин, хоҳ бўлмасин, фарқи йўқ; зеро, уни айтган киши билиб туриб, ғолиб гумонга таяниб ёки аниқ бир нарсани эшитиб айтган эмас; балки фақат гумон ва тахминга таянган; худди ёлғончи ёлғон гапирганда қилгани каби. Шу тарзда бирон сўз айтган ҳар бир киши ёлғончи деб аталади, гарчи унинг қавли, маъқулга/сўзи, хабар берган нарсасига мувофиқ бўлса ҳам, фарқи йўқ. Аллоҳ таолонинг мунофиқлардан ҳикоя қилган ушбу сўзи каби: إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ Мунофиқлар сизга келганларида: гувоҳлик берамизки, сиз Аллоҳнинг пайғамбарисиз, дейдилар. Аллоҳ ҳам биладики, сиз, албатта, Унинг пайғамбарисиз. Шу билан бирга Аллоҳ мунофиқларнинг ёлғончи эканликларига ҳам қатъий равишда гувоҳлик бериб туради (63/Мунофиқун 1).
Бунинг ҳақиқати эса қуйидагича англаниши мумкин: Гумон ва тахминга асосланиб айтилган ҳар бир сўз учун خَرْصٌ сўзи ишлатилади. Айтилган бу сўз хоҳ ҳақиқатга мувофиқ бўлсин, хоҳ бўлмасин, фарқи йўқ; зеро, уни айтган киши билиб туриб, ғолиб гумонга таяниб ёки аниқ бир нарсани эшитиб айтган эмас; балки фақат гумон ва тахминга таянган; худди ёлғончи ёлғон гапирганда қилгани каби. Шу тарзда бирон сўз айтган ҳар бир киши ёлғончи деб аталади, гарчи унинг қавли, маъқулга/сўзи, хабар берган нарсасига мувофиқ бўлса ҳам, фарқи йўқ. Аллоҳ таолонинг мунофиқлардан ҳикоя қилган ушбу сўзи каби: إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ Мунофиқлар сизга келганларида: гувоҳлик берамизки, сиз Аллоҳнинг пайғамбарисиз, дейдилар. Аллоҳ ҳам биладики, сиз, албатта, Унинг пайғамбарисиз. Шу билан бирга Аллоҳ мунофиқларнинг ёлғончи эканликларига ҳам қатъий равишда гувоҳлик бериб туради (63/Мунофиқун 1).