ح س ن
Ҳ-с-н
حُسْن : Кўнгилга ёқадиган, орзу қилинадиган ҳар бир нарсани ифодалайди. Бу уч хил бўлади:
Ақл томонидан гўзал кўринадиган нарсалар.
Орзу томонидан гўзал кўринадиган нарсалар.
Ҳис-туйғу томонидан гўзал кўринадиган нарсалар.
حَسَنَة инсоннинг жони, бадани ва ҳолати учун эришган барча қувонтирувчи неъматларга айтилади. Бунинг зидди эса, سَيِّئَة дир. Бу сўз, худди "ҳайвон" сўзи от, инсон ва шунга ўхшаш турли турларни ўз ичига олгани каби, муштарак ишлатиладиган сўзлардандир. Шунга кўра Аллоҳ таолонинг: وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَـذِهِ مِنْ عِنْدِ اللّهِ Агар уларга бирор яхшилик етиб қолса: “Бу Аллоҳнинг ҳузуридандир”, – дейдилар (4/Нисо 78); яъни: мўл-кўлчилик, фаровонлик ва ғалаба. وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ Аммо бошларига бир ёмонлик етса (4/Нисо 78); яъни: қаҳатчилик, танглик ва зарар. يَقُولُوا هَـذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّهِ Бу Сизнинг юзингиздандир, дейдилар. Уларга айт: Ҳаммаси Аллоҳдандир (4/Нисо 78).
Худди шунингдек: فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَـذِهِ Уларга бир яхшилик келганда: “Бу бизнинг ҳақимиздир”, – дейдилар (7/Аъроф 131); مَا أصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ Сенга етган ҳар бир яхшилик Аллоҳдандир (4/Нисо 79); яъни: савоб. وَمَا أصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ Сенга етган ҳар бир ёмонлик эса (4/Нисо 79); яъни: азоб.
حَسَن حَسَنَة ва حُسْنَى ўртасидаги фарққа келсак; حَسَن : ҳам шахслар, ҳам ҳодисалар учун ишлатилади. حَسَنَة ҳам сифат сифатида ишлатилганда шундай бўлади. Исм сифатида келганда эса, ҳодисаларда ишлатилиши кўпроқ тарқалгандир. эса, фақат ҳодисалар учун ишлатилади, шахслар учун ишлатилмайди. . (5/Моида 50). Агар: Унинг ҳукми ҳам қатъий ишонган, ҳам қатъий ишонмайдиган учун гўзалдир; нега хосланган деб сўралса, айтилади: Мақсад — унинг гўзаллигини аён қилиш ва уни кўра билишдир. Бу эса, фақат покланган ва Аллоҳ таолонинг ҳикматини англай оладиганлар учундир; жоҳиллар учун эмас. Эҳсон эса, икки хил ишлатилади: : Бошқасига яхшилик қилиш. “Фалончига яхшилик қилди” дейилади. деган сўзи ҳам шу маънодадир. Яъни: улар билган нарсаларига ва қилган чиройли амалларига мансубдирлар. (16/Наҳл 90). Демак, эҳсон адолатдан устундир; шундайки: — кишининг бериши лозим бўлган нарсани бериши ва олиши лозим бўлганнинг энг озини олишидир. эса, бериши лозим бўлганидан кўпроғини бериши, олиши лозим бўлганидан камроғини олишидир. (16/Наҳл 30).
Ақл томонидан гўзал кўринадиган нарсалар.
Орзу томонидан гўзал кўринадиган нарсалар.
Ҳис-туйғу томонидан гўзал кўринадиган нарсалар.
حَسَنَة инсоннинг жони, бадани ва ҳолати учун эришган барча қувонтирувчи неъматларга айтилади. Бунинг зидди эса, سَيِّئَة дир. Бу сўз, худди "ҳайвон" сўзи от, инсон ва шунга ўхшаш турли турларни ўз ичига олгани каби, муштарак ишлатиладиган сўзлардандир. Шунга кўра Аллоҳ таолонинг: وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَـذِهِ مِنْ عِنْدِ اللّهِ Агар уларга бирор яхшилик етиб қолса: “Бу Аллоҳнинг ҳузуридандир”, – дейдилар (4/Нисо 78); яъни: мўл-кўлчилик, фаровонлик ва ғалаба. وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ Аммо бошларига бир ёмонлик етса (4/Нисо 78); яъни: қаҳатчилик, танглик ва зарар. يَقُولُوا هَـذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّهِ Бу Сизнинг юзингиздандир, дейдилар. Уларга айт: Ҳаммаси Аллоҳдандир (4/Нисо 78).
Худди шунингдек: فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَـذِهِ Уларга бир яхшилик келганда: “Бу бизнинг ҳақимиздир”, – дейдилар (7/Аъроф 131); مَا أصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ Сенга етган ҳар бир яхшилик Аллоҳдандир (4/Нисо 79); яъни: савоб. وَمَا أصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ Сенга етган ҳар бир ёмонлик эса (4/Нисо 79); яъни: азоб.
حَسَن حَسَنَة ва حُسْنَى ўртасидаги фарққа келсак; حَسَن : ҳам шахслар, ҳам ҳодисалар учун ишлатилади. حَسَنَة ҳам сифат сифатида ишлатилганда шундай бўлади. Исм сифатида келганда эса, ҳодисаларда ишлатилиши кўпроқ тарқалгандир. эса, фақат ҳодисалар учун ишлатилади, шахслар учун ишлатилмайди. . (5/Моида 50). Агар: Унинг ҳукми ҳам қатъий ишонган, ҳам қатъий ишонмайдиган учун гўзалдир; нега хосланган деб сўралса, айтилади: Мақсад — унинг гўзаллигини аён қилиш ва уни кўра билишдир. Бу эса, фақат покланган ва Аллоҳ таолонинг ҳикматини англай оладиганлар учундир; жоҳиллар учун эмас. Эҳсон эса, икки хил ишлатилади: : Бошқасига яхшилик қилиш. “Фалончига яхшилик қилди” дейилади. деган сўзи ҳам шу маънодадир. Яъни: улар билган нарсаларига ва қилган чиройли амалларига мансубдирлар. (16/Наҳл 90). Демак, эҳсон адолатдан устундир; шундайки: — кишининг бериши лозим бўлган нарсани бериши ва олиши лозим бўлганнинг энг озини олишидир. эса, бериши лозим бўлганидан кўпроғини бериши, олиши лозим бўлганидан камроғини олишидир. (16/Наҳл 30).