د ل و

دَلَوْتُ الدَّلْوَ : Челакни тортиб чиқардим. Баъзиларга кўра бу сўз; “Челакни туширдим” маъносидадир. أَدْلَيْتُهَا : Челакни тортиб чиқардим. Бу сўзнинг; “Челакни туширдим” маъносида экани ҳам айтилади (Бу фикрни Абу Мансур эш-Шомил номли асарида айтган). Аллоҳ буюради: فَأَدْلَى دَلْوَهُ : Челагини туширди (12/Юсуф 19). Бу сўз истиора йўли билан бирор нарсага етишиш маъносида ҳам ишлатилади. Шоир шундай дейди:
وَلَيْسَ الرِّزْقُ عَنْ طَلَبٍ حَثِيثٍ *** وَلَكِنْ أَلْقِ دَلْوَكَ فِي الدِّلاََّءِ -159
159- Ҳирс билан ризқ қўлга киритилмас;
Сен фақат челагингни челаклар орасига ташла.
Яна шу нуқтаи назардан воситага مَائِح [қудуқ тубига тушиб челакка сув тўлдирувчи кишига] дейилади. Шоир шундай дейди:
وَلِي مَائِحٌ لَمْ يُورِدِ النَّاسُ قَبْلَهُ *** مُعَلٌّ وَأَشْطَانُ الطُّوَي كَثِيرُ -160
160- Шундай бир сувчим борки, ундан олдин одамлар сув бошига боролмас;
У чаққон, ва тош терилган қудуқнинг кўп арқони бор.
Аллоҳ буюради: وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ : У молларни ҳокимларнинг олдига ташламанг/пора сифатида берманг (2/Бақара 188). تَدَلِّي : Яқинлашмоқ ва пастга тушмоқ маъносидадир: ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى : Сўнгра яқинлашди ва пастлади (53/Нажм 8).