ق ص ر
Қ-с-р
قِصَر /Узун: Қисқанинг зидди. Бу икки сўз бошқа нарсага нисбатан баҳоланадиган нисбий исмлардандир. قَصَرْتُ كَذَا : Фалон нарсани қисқартирдим.
تَقْصِير : Эътиборсизлик қилмоқ, сустлик қилмоқ маъносидадир. قَصَرْتُ كَذَا : Унинг бир қисмини бир қисмига қўшдим. Шу маънодан قَصْر /кўшк исми олинган. Кўплиги قُصُور шаклида келади. Аллоҳ буюради: فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ : Қанчадан-қанча шаҳарларни золим бўлган ҳолида ҳалок қилдик. Энди уларнинг устлари остига ағдарилиб, ҳувиллаб турибди, қудуқлари қуриб қолган, қасрлари вайрон бўлган (22/Ҳаж 45); وَيَجْعَلْ لَكَ قُصُورًا : (Аллоҳ хоҳласа) сен учун қасрлар қилиб беради (25/Фурқон 10); إِنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ : У қаср каби учқунлар отади (77/Мурсалот 32).
Баъзиларга кўра قَصْر сўзи дарахт илдизига айтилади. Бирлиги قَصْرَة шаклида келади. Худди جَمْرَة ва جَمْر каби. Дарахт илдизининг қасрга ўхшатилиши мана бу оятдаги ўхшатиш кабидир: كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ صُفْرٌ : Ҳар бир учқун худди сариқ туяларга ўхшайди (77/Мурсалот 33).
قَصَرْتُهُ : Уни қаср/кўшкка қўйдим. Мана бу оят ҳам шу маънодадир: حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ : Чодирларда сақланган ҳурлар (55/Ар-Роҳман 72).
قَصَرَ الصَّلاَةَ : Рухсат туфайли намознинг баъзи рукнларини тарк этиб, уни қисқартирди. Аллоҳ буюради: وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي اْلأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاَةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا : Ер юзида сафарга чиққанингизда, кофир бўлганлар сизни фитнага солишларидан қўрқсангиз, намозни қисқартиришингизда сизга ҳеч қандай гуноҳ йўқ (4/Нисо 101).
قَصَرْتُ اللِّقْحَةَ عَلىَ فَرَسيِ : Соғин ҳайвонни отимга атаб қўйдим. قَصَرَ السَّهْمُ عَنِ الْهَدَفِ : Ўқ нишонга етмади. اِمْرِأَةٌ قَاصِرَةُ الطَّرْفِ : Нигоҳини ножоиз бўлган нарсаларга чўзмайдиган аёл. Аллоҳ буюради: فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ : Уларда кўзларини фақат жуфтларигагина тиккан аёллар бордир (55/Ар-Роҳман 56).
قَصَّرَ شَعَرَهُ : Сочининг бир қисмини қирқди: مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ : Бошларингизни қирдирган ва қисқартирган ҳолда (48/Фатҳ 27).
قَصَّرَ فيِ كَذَا : Ушбу масалада сусткашлик қилди. قَصَّرَ عَنْهُ : Уни қўлга кирита олмади, унга етмади. أَقْصَرَ عَنْهُ : Унга/бирор нарсага кучи етган ҳолда ундан тийилди/қўл тортди. اِقْتَصَرَ عَلىَ كَذَا : Фалон нарсанинг озига қаноат қилди
أَقْصَرَتِ الشَّاةُ : Қўй шу қадар қаридики, тишларининг чеккалари қисқарди. أَقْصَرَتِ الْمَرْأَةُ : Аёл паст бўйли болалар туғди. التِّقْصَارُ : Калта маржон (бўйинбоғ). قَوْصَرَة (хурмо савати): Маълумдир.
تَقْصِير : Эътиборсизлик қилмоқ, сустлик қилмоқ маъносидадир. قَصَرْتُ كَذَا : Унинг бир қисмини бир қисмига қўшдим. Шу маънодан قَصْر /кўшк исми олинган. Кўплиги قُصُور шаклида келади. Аллоҳ буюради: فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ : Қанчадан-қанча шаҳарларни золим бўлган ҳолида ҳалок қилдик. Энди уларнинг устлари остига ағдарилиб, ҳувиллаб турибди, қудуқлари қуриб қолган, қасрлари вайрон бўлган (22/Ҳаж 45); وَيَجْعَلْ لَكَ قُصُورًا : (Аллоҳ хоҳласа) сен учун қасрлар қилиб беради (25/Фурқон 10); إِنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ : У қаср каби учқунлар отади (77/Мурсалот 32).
Баъзиларга кўра قَصْر сўзи дарахт илдизига айтилади. Бирлиги قَصْرَة шаклида келади. Худди جَمْرَة ва جَمْر каби. Дарахт илдизининг қасрга ўхшатилиши мана бу оятдаги ўхшатиш кабидир: كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ صُفْرٌ : Ҳар бир учқун худди сариқ туяларга ўхшайди (77/Мурсалот 33).
قَصَرْتُهُ : Уни қаср/кўшкка қўйдим. Мана бу оят ҳам шу маънодадир: حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ : Чодирларда сақланган ҳурлар (55/Ар-Роҳман 72).
قَصَرَ الصَّلاَةَ : Рухсат туфайли намознинг баъзи рукнларини тарк этиб, уни қисқартирди. Аллоҳ буюради: وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي اْلأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاَةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا : Ер юзида сафарга чиққанингизда, кофир бўлганлар сизни фитнага солишларидан қўрқсангиз, намозни қисқартиришингизда сизга ҳеч қандай гуноҳ йўқ (4/Нисо 101).
قَصَرْتُ اللِّقْحَةَ عَلىَ فَرَسيِ : Соғин ҳайвонни отимга атаб қўйдим. قَصَرَ السَّهْمُ عَنِ الْهَدَفِ : Ўқ нишонга етмади. اِمْرِأَةٌ قَاصِرَةُ الطَّرْفِ : Нигоҳини ножоиз бўлган нарсаларга чўзмайдиган аёл. Аллоҳ буюради: فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ : Уларда кўзларини фақат жуфтларигагина тиккан аёллар бордир (55/Ар-Роҳман 56).
قَصَّرَ شَعَرَهُ : Сочининг бир қисмини қирқди: مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ : Бошларингизни қирдирган ва қисқартирган ҳолда (48/Фатҳ 27).
قَصَّرَ فيِ كَذَا : Ушбу масалада сусткашлик қилди. قَصَّرَ عَنْهُ : Уни қўлга кирита олмади, унга етмади. أَقْصَرَ عَنْهُ : Унга/бирор нарсага кучи етган ҳолда ундан тийилди/қўл тортди. اِقْتَصَرَ عَلىَ كَذَا : Фалон нарсанинг озига қаноат қилди
أَقْصَرَتِ الشَّاةُ : Қўй шу қадар қаридики, тишларининг чеккалари қисқарди. أَقْصَرَتِ الْمَرْأَةُ : Аёл паст бўйли болалар туғди. التِّقْصَارُ : Калта маржон (бўйинбоғ). قَوْصَرَة (хурмо савати): Маълумдир.