ف ر ي
Ф-р-й
فَرْى : Терини тикиб тузатиш учун кесишдир. إِفْرَاء , бузмоқ; اِفْتِرَاء , эса ҳам тузатиш, ҳам бузиш билан боғлиқ ҳолда ишлатилади; лекин кўпроқ бузиш маъносида ишлатилади.
Бу сўз худди шунингдек Қуръонда ҳам ёлғон, ширк ва зулм билан боғлиқ ҳолда ишлатилган: وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا : Ким Аллоҳга ширк келтирса, дарҳақиқат, у катта гуноҳни тўқиб чиқарган бўлур (4/Нисо 48); انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ : Қаранг, улар Аллоҳга қандай ёлғон тўқияптилар (4/Нисо 50).
Ушбу оятлар ҳам ёлғон билан боғлиқдир: قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ : Ҳеч қандай билимга асосланмай, аҳмоқлик билан фарзандларини ўлдирганлар ва Аллоҳга бўҳтон қилиб У Зот ўзларига ато этган ризқни ҳаром қилганлар ростдан ҳам зиёнга учрадилар. Улар, шубҳасиз, адашдилар, тўғри йўлга эришгувчи эмасдирлар (6/Анъом 140); وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ : Лекин куфр келтирганлар Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқияптилар (5/Моида 103); أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ : Ёки улар: «Уни тўқиб олди»,— дейишадими? (32/Сажда 3); وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ : Аллоҳга ёлғон тўқийдиганларнинг қиёмат куни ҳақидаги гумонлари недир? (10/Юнус 60); وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآَنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ : Бу Қуръон ҳаргиз Аллоҳдан бошқаси тарафидан тўқиб чиқарилган эмасдир (10/Юнус 37); إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ : Сиз фақат тўқиб олувчиларсиз (11/Ҳуд 50). قَالُوا يَا مَرْيَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا : «Эй Марям, — дедилар, — сен қизиқ бир иш қилибсан» (19/Марям 27). Айримлар оятда келган فَرِيًّا сўзи «катта», айримлар «қизиқ», яна бошқа айримлар эса «уйдирма» маъносида, дейишади. Аслида буларнинг барчаси айни бир маънога ишора қилмоқда.
Бу сўз худди шунингдек Қуръонда ҳам ёлғон, ширк ва зулм билан боғлиқ ҳолда ишлатилган: وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا : Ким Аллоҳга ширк келтирса, дарҳақиқат, у катта гуноҳни тўқиб чиқарган бўлур (4/Нисо 48); انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ : Қаранг, улар Аллоҳга қандай ёлғон тўқияптилар (4/Нисо 50).
Ушбу оятлар ҳам ёлғон билан боғлиқдир: قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ : Ҳеч қандай билимга асосланмай, аҳмоқлик билан фарзандларини ўлдирганлар ва Аллоҳга бўҳтон қилиб У Зот ўзларига ато этган ризқни ҳаром қилганлар ростдан ҳам зиёнга учрадилар. Улар, шубҳасиз, адашдилар, тўғри йўлга эришгувчи эмасдирлар (6/Анъом 140); وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ : Лекин куфр келтирганлар Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқияптилар (5/Моида 103); أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ : Ёки улар: «Уни тўқиб олди»,— дейишадими? (32/Сажда 3); وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ : Аллоҳга ёлғон тўқийдиганларнинг қиёмат куни ҳақидаги гумонлари недир? (10/Юнус 60); وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآَنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ : Бу Қуръон ҳаргиз Аллоҳдан бошқаси тарафидан тўқиб чиқарилган эмасдир (10/Юнус 37); إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ : Сиз фақат тўқиб олувчиларсиз (11/Ҳуд 50). قَالُوا يَا مَرْيَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا : «Эй Марям, — дедилар, — сен қизиқ бир иш қилибсан» (19/Марям 27). Айримлар оятда келган فَرِيًّا сўзи «катта», айримлар «қизиқ», яна бошқа айримлар эса «уйдирма» маъносида, дейишади. Аслида буларнинг барчаси айни бир маънога ишора қилмоқда.