ف و ز
Ф-в-з
فَوْز : Саломатликнинг рўй бериши билан бирга яхшиликка эришишдир. Аллоҳ буюради: ذَلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ : Бу, катта ютуқдир (85/Буруж 11); وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا : Ким Аллоҳга ва Унинг пайғамбарига итоат қилса, шубҳасиз, улкан ютуққа эришган бўлади (33/Аҳзоб 71); ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ : Ана шу очиқ-ойдин ютуқдир (45/Жосия 30); وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ : Ана шу энг катта ютуқдир (40/Ғофир 9); وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ : Ана ўшалар ютуққа эришувчилардир (9/Тавба 20).
Нажотга сабаб бўлади деган умидда чўл مَفَازَة деб аталган. Киши унинг туфайли нажот топган пайтда ҳам чўлга مَفَازَة исми берилади. Зеро чўл ҳалокатга сабаб бўлгани каби, баъзан нажотга ҳам сабаб бўлади. Чўл, тасаввур қилинган ва унда дуч келинадиган нарсага кўра бу иккисидан бири билан номланади. Баъзиларга кўра, чўлга مَفَازَة дейилиши, فَوَّزَ الرَّجُلُ : Одам ҳалок бўлди, деган сўздан келиб чиққан. Агар فَوَّزَ нинг هَلَكَ /ҳалок бўлди маъносини англатиши тўғри бўлса, бу сўз, вафот этган кишининг дунё қийинчиликларидан қутулгани ўйланиб, فَوْز /нажот маъносидан келиб чиққан. Зеро ўлим, бир жиҳатдан ҳалокат бўлса-да, бошқа бир жиҳатдан нажотдир. Шунинг учун шундай дейилган: مَا أَحَدٌ إِلاَّ وَالْمَوْتُ خَيْرٌ لَهُ : Ҳеч бир киши йўқки, унинг учун ўлим яхшироқ бўлмаса. Бу, дунё ҳоли ўйланганда шундайдир. Аммо инсоннинг охиратда эришадиган неъматларига оид ҳоли эътиборга олинганда эса, ўлим энг катта нажотдир: فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ : Ким оловдан узоқлаштирилса ва жаннатга киритилса, бас, у ҳақиқатан ютуққа эришибди (3/Оли Имрон 185).
فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ (3/Оли Имрон 188) оятида келган مَفَازَةٍ сўзи فَازَ феълининг масдаридир. Бу ўзакдан исм эса فَوْز бўлиб келади. Яъни, уларнинг азобдан қутулишини гумон қилма. إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا (78/Набаъ 31); яъни, тақводорлар учун нажот; яъни нажот топадиган бир жой бордир. Кейин бу ибора шундай изоҳланди: حَدَائِقَ وَأَعْنَابًا ...: Кўплаб боғлар, узумзорлар (78/Набаъ 32. وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا : Аллоҳ сизга бирон зафар насиб этса, худди илгари орангизда ҳеч қандай дўстлик бўлмагандек: "Қани эди, мен ҳам улар билан бирга бўлганимда, мен ҳам улкан ютуққа эришганимда эди", – дейди (4/Нисо 73); яъни, улар дунё молига жуда ўч бўлиб, қўлга киритадиган ўлжаларини катта ютуқ деб ҳисоблайдилар.
Нажотга сабаб бўлади деган умидда чўл مَفَازَة деб аталган. Киши унинг туфайли нажот топган пайтда ҳам чўлга مَفَازَة исми берилади. Зеро чўл ҳалокатга сабаб бўлгани каби, баъзан нажотга ҳам сабаб бўлади. Чўл, тасаввур қилинган ва унда дуч келинадиган нарсага кўра бу иккисидан бири билан номланади. Баъзиларга кўра, чўлга مَفَازَة дейилиши, فَوَّزَ الرَّجُلُ : Одам ҳалок бўлди, деган сўздан келиб чиққан. Агар فَوَّزَ нинг هَلَكَ /ҳалок бўлди маъносини англатиши тўғри бўлса, бу сўз, вафот этган кишининг дунё қийинчиликларидан қутулгани ўйланиб, فَوْز /нажот маъносидан келиб чиққан. Зеро ўлим, бир жиҳатдан ҳалокат бўлса-да, бошқа бир жиҳатдан нажотдир. Шунинг учун шундай дейилган: مَا أَحَدٌ إِلاَّ وَالْمَوْتُ خَيْرٌ لَهُ : Ҳеч бир киши йўқки, унинг учун ўлим яхшироқ бўлмаса. Бу, дунё ҳоли ўйланганда шундайдир. Аммо инсоннинг охиратда эришадиган неъматларига оид ҳоли эътиборга олинганда эса, ўлим энг катта нажотдир: فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ : Ким оловдан узоқлаштирилса ва жаннатга киритилса, бас, у ҳақиқатан ютуққа эришибди (3/Оли Имрон 185).
فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ (3/Оли Имрон 188) оятида келган مَفَازَةٍ сўзи فَازَ феълининг масдаридир. Бу ўзакдан исм эса فَوْز бўлиб келади. Яъни, уларнинг азобдан қутулишини гумон қилма. إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا (78/Набаъ 31); яъни, тақводорлар учун нажот; яъни нажот топадиган бир жой бордир. Кейин бу ибора шундай изоҳланди: حَدَائِقَ وَأَعْنَابًا ...: Кўплаб боғлар, узумзорлар (78/Набаъ 32. وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا : Аллоҳ сизга бирон зафар насиб этса, худди илгари орангизда ҳеч қандай дўстлик бўлмагандек: "Қани эди, мен ҳам улар билан бирга бўлганимда, мен ҳам улкан ютуққа эришганимда эди", – дейди (4/Нисо 73); яъни, улар дунё молига жуда ўч бўлиб, қўлга киритадиган ўлжаларини катта ютуқ деб ҳисоблайдилар.