ك ي ل
К-й-л
كَيْل : сўзи — дон ўлчовидир. Шу маънода كِلْتُ لَهُ الطَّعَامَ унга егулик етказиб бердим дейилади. كِلْتُهُ الطَّعَامَ Унга бир ўлчов егулик бердим, اِكْتَلْتُ عَلَيْهِ Ундан бир ўлчов егулик олдим деганидир. Аллоҳ буюради:
وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَوَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ Ўлчаш ва тортишда кам берувчиларнинг ҳолига вой! Улар одамлардан ўзларига бирор нарса олганларида тўлиқ ўлчаб оладилар. Ўзлари бошқаларга ўлчаб ёки тортиб берганларида эса кам ўлчаб, кам тортадилар (83/Мутоффифун 1-3).
Бу сўзда гарчи дон ўлчови хусусан зикр қилинган бўлса-да, олиниши ва берилиши мумкин бўлган ҳар нарсада адолатни риоя қилиш кераклигига тарғиб бордир. Аллоҳ таолонинг:
فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا Сен бизга яна ўлчов (озиқ-овқат) бергин, бунинг устига садақа ҳам қилгин. (12/Юсуф 88); يَا أَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا نَكْتَلْ Эй отамиз! Биздан ўлчов ман қилинди (бизга егулик берилмайди). Бу сафар укамизни ҳам биз билан юборгин, токи ўлчаб олайлик. (12/Юсуф 63); يَا أَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ Эй отамиз! Яна нима истаймиз? Мана, сармояларимиз ҳам ўзимизга қайтарилибди. Бу билан яна оиламизга егулик олиб келамиз, укамизни ҳам муҳофаза қиламиз, устига бир юк кўпроқ егулик оламиз. Ахир биз олган бу нарса жуда озгина ўлчовдир (12/Юсуф 65), бир туя юки миқдорида, деганидир.
وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَوَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ Ўлчаш ва тортишда кам берувчиларнинг ҳолига вой! Улар одамлардан ўзларига бирор нарса олганларида тўлиқ ўлчаб оладилар. Ўзлари бошқаларга ўлчаб ёки тортиб берганларида эса кам ўлчаб, кам тортадилар (83/Мутоффифун 1-3).
Бу сўзда гарчи дон ўлчови хусусан зикр қилинган бўлса-да, олиниши ва берилиши мумкин бўлган ҳар нарсада адолатни риоя қилиш кераклигига тарғиб бордир. Аллоҳ таолонинг:
فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا Сен бизга яна ўлчов (озиқ-овқат) бергин, бунинг устига садақа ҳам қилгин. (12/Юсуф 88); يَا أَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا نَكْتَلْ Эй отамиз! Биздан ўлчов ман қилинди (бизга егулик берилмайди). Бу сафар укамизни ҳам биз билан юборгин, токи ўлчаб олайлик. (12/Юсуф 63); يَا أَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ Эй отамиз! Яна нима истаймиз? Мана, сармояларимиз ҳам ўзимизга қайтарилибди. Бу билан яна оиламизга егулик олиб келамиз, укамизни ҳам муҳофаза қиламиз, устига бир юк кўпроқ егулик оламиз. Ахир биз олган бу нарса жуда озгина ўлчовдир (12/Юсуф 65), бир туя юки миқдорида, деганидир.