أ ث م
И-с-м
إثْم ва آثَام кишини савобдан ортда қолдирадиган/яхшиликдан тўсадиган ишларнинг номидир; кўплиги آثَامٌ шаклидадир. Унда секин юриб кечикиш маъноси ҳам бўлгани учун шоир шу маънода шундай дейди:
6- جمَاِليَةٌ تَغْتَلِي بِالرَّادِفِ *** إذَا كَذَّبَ اْلآثِمَاتُ الْهَجِيرَا
6- Йирик урғочи туя; иккинчи бир чавандоз билан ҳам тез юради;
Секин юрувчи туялар кун ўртасида ёлғонга чиқарганларида.
فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ : Уларда катта бир гуноҳ бор ва одамлар учун баъзи манфаатлар (2/Бақара 219); оятидаги إثْمٌ ичкилик ва қиморда яхшиликлардан тўсадиган хусусият бор, деган маънодадир. Феъл قَدْ أَثِمَ إثْمًا وَأثَامًا فَهُوَ آثِمٌ وَأثِيمٌ шаклида ишлатилади ва унинг барча маънолари шу асосга бориб тақалади. تَأَثَّمَ эса гуноҳидан қутулди деганидир. Худди تَحَوَّبَ катта гуноҳидан ва تَحَرَّجَ қийинчилигидан қутулди феълларида бўлганидек.
Ёлғоннинг إثْم деб аталиши, унинг гуноҳ доирасига киргани учундир. Бу инсоннинг ҳайвон деб аталишига ўхшайди. Чунки инсон ҳам ҳайвон тушунчаси доирасига киради.
أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالإِثْمِ : Кибр туйғуси уни гуноҳга етаклайди (2/Бақара 206), оятидаги إثْمٌ кибр туйғуси уни гуноҳкор қиладиган ишни қилишга ундади, деганидир. وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَاماً Буни қилган киши асаман билан юзлашади (25/Фурқон 68) оятидаги أثَامًا эса азобан/бир азоб, деганидир. Бу ерда азоб гуноҳдан келиб чиққани учун деб аталган. Бу — ўсимлик ва мойнинг ундан ҳосил бўлгани учун надий/нам, шабнам деб аталишига ўхшайди. Шу ўринда шоир шундай дейди: 7-. Баъзиларга кўра, (19/Марям 59) ояти эса шу ҳар икки маънода талқин қилинган. дир: (2/Бақара 283). : (68/Қалам 12) дейилган. Бу / (5/Моида 45). Бунга кўра, /гуноҳ, дантажовузкорликдан кўра умумийроқдир.
6- جمَاِليَةٌ تَغْتَلِي بِالرَّادِفِ *** إذَا كَذَّبَ اْلآثِمَاتُ الْهَجِيرَا
6- Йирик урғочи туя; иккинчи бир чавандоз билан ҳам тез юради;
Секин юрувчи туялар кун ўртасида ёлғонга чиқарганларида.
فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ : Уларда катта бир гуноҳ бор ва одамлар учун баъзи манфаатлар (2/Бақара 219); оятидаги إثْمٌ ичкилик ва қиморда яхшиликлардан тўсадиган хусусият бор, деган маънодадир. Феъл قَدْ أَثِمَ إثْمًا وَأثَامًا فَهُوَ آثِمٌ وَأثِيمٌ шаклида ишлатилади ва унинг барча маънолари шу асосга бориб тақалади. تَأَثَّمَ эса гуноҳидан қутулди деганидир. Худди تَحَوَّبَ катта гуноҳидан ва تَحَرَّجَ қийинчилигидан қутулди феълларида бўлганидек.
Ёлғоннинг إثْم деб аталиши, унинг гуноҳ доирасига киргани учундир. Бу инсоннинг ҳайвон деб аталишига ўхшайди. Чунки инсон ҳам ҳайвон тушунчаси доирасига киради.
أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالإِثْمِ : Кибр туйғуси уни гуноҳга етаклайди (2/Бақара 206), оятидаги إثْمٌ кибр туйғуси уни гуноҳкор қиладиган ишни қилишга ундади, деганидир. وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَاماً Буни қилган киши асаман билан юзлашади (25/Фурқон 68) оятидаги أثَامًا эса азобан/бир азоб, деганидир. Бу ерда азоб гуноҳдан келиб чиққани учун деб аталган. Бу — ўсимлик ва мойнинг ундан ҳосил бўлгани учун надий/нам, шабнам деб аталишига ўхшайди. Шу ўринда шоир шундай дейди: 7-. Баъзиларга кўра, (19/Марям 59) ояти эса шу ҳар икки маънода талқин қилинган. дир: (2/Бақара 283). : (68/Қалам 12) дейилган. Бу / (5/Моида 45). Бунга кўра, /гуноҳ, дантажовузкорликдан кўра умумийроқдир.