أ م ن
А-м-н
أَمْن сўзининг асл маъноси қалб хотиржамлиги ва қўрқувнинг барҳам топишидир. أَمْن билан أَمَانَة ва أَمَان аслида масдарлардир. Баъзан эмон сўзи инсон хавфсизликда бўлган бир ҳолатни ифодалаш учун ишлатилади; баъзан эса инсон тўла эмин бўлмаган бир ҳолат маъносига ишора қилади. Аллоҳ таолонинг: وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ била туриб омонатларингизга хиёнат қилманглар (8/Анфол 27) оятида зикр қилинган хиёнат ҳам омонат қилинган нарсалар борасидаги хиёнатдир.
إِنَّا عَرَضْنَا اْلأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَاْلأَرْضِ Биз омонатни осмонларга ва Ерга таклиф қилдик (33/Аҳзоб 72) оятидаги омонат эса тавҳид, адолат, алифбодаги ҳарфлар ва ақл деб турли маъноларда изоҳланган бўлиб, буларнинг ҳаммаси ҳам тўғридир; чунки ақл бўлса, инсон у билан тавҳидни ўрганади, адолатни амалга оширади, алифбони ўрганади, ҳатто у орқали инсон ўргана оладиган ҳар бир нарсани ўрганишига, қила оладиган барча гўзал ишларни бажаришига имкон яратилади ва у махлуқотларнинг кўпчилигидан устун қилинади.
وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِناً У ерга кирган киши энди омин/хавфсиз бўлади (3/Оли Имрон 97) оятидаги آمِناً атамаси эса оловдан сақланган бўлади маъносини англатади. إِنَّمَا يُرِيدُ اللّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا Аллоҳ ўшалар сабабли дунё ҳаётида уларни азоблашни хоҳлайди (9/Тавба 55) оятида зикр қилинган кишилар тортадиган дунё қийинчиликлари маъносида экани ҳам айтилган.
Баъзилар эса у сўз жиҳатидан хабар, маъно жиҳатидан амрдир, деганлар. Ҳалокатдан эмин [хавфсиз] бўладилар, деб ҳам айтилган. Аллоҳнинг ҳукмида хавфсиздир, деганлар ҳам бор. Бу худди: Бу ҳалолдир, бу ҳаромдир дейиш кабидир, яъни: Аллоҳнинг ҳукмида бу шундайдир, маъносини англатади. Оятнинг умумий маъноси эса шундайки: жаннатга кирган кишига, у ердан чиқмагунича, энди қасос қилиш лозим бўлмайди ва у ўша ерда ҳеч қандай тарзда ўлдирилмайди. (3/Оли Имрон 154) оятларида келган каби кўплик экани ҳам айтилган. /уни хавфсизликка эриштирдим, деганидир. Шунинг учун Аллоҳга дейилиши мумкин. ёки хавфсизликда яшади маъносини англатади. (12/Юсуф 106) оятидаги иймон шу маънода экани айтилган. баъзан мақтов ўрнида ишлатилади ва бу ҳолда инсоннинг ҳақлигини тасдиқлаган ҳолда Ҳаққа бўйсунишини [боғланишини] ифодалайди. Бу эса уч нарсанинг бирга бўлиши билан рўёбга чиқади: билан таҳқиқ/тасдиқ, билан иқрор ва (57/Ҳадид 19) сўзидаги иймон шу маънодадир. Эътиқод (ишонч тизими), тўғри сўз ва солиҳ амалнинг ҳар бирига ҳам (2/Бақара 143). [Ҳазрат Пайғамбар (сав) ҳам] ҳам ни [уялиш туйғусини], ҳам йўлда зарар етказадиган нарсаларни олиб ташлашни иймондан санаган. (4/Нисо 51) сўзидаги иймон эса уларни қоралаш ўрнида айтилган. ва шунга ўхшаш сўзлар кабидир. Пайғамбар (сав) Жибрил ҳадисида иймоннинг аслини олти асос тарзида баён қилган. Жибрил: иймон нима? деб сўраган, у эса буларни санаб ўтган. Бу хабар маъруф/машҳурдир. деганидир.
إِنَّا عَرَضْنَا اْلأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَاْلأَرْضِ Биз омонатни осмонларга ва Ерга таклиф қилдик (33/Аҳзоб 72) оятидаги омонат эса тавҳид, адолат, алифбодаги ҳарфлар ва ақл деб турли маъноларда изоҳланган бўлиб, буларнинг ҳаммаси ҳам тўғридир; чунки ақл бўлса, инсон у билан тавҳидни ўрганади, адолатни амалга оширади, алифбони ўрганади, ҳатто у орқали инсон ўргана оладиган ҳар бир нарсани ўрганишига, қила оладиган барча гўзал ишларни бажаришига имкон яратилади ва у махлуқотларнинг кўпчилигидан устун қилинади.
وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِناً У ерга кирган киши энди омин/хавфсиз бўлади (3/Оли Имрон 97) оятидаги آمِناً атамаси эса оловдан сақланган бўлади маъносини англатади. إِنَّمَا يُرِيدُ اللّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا Аллоҳ ўшалар сабабли дунё ҳаётида уларни азоблашни хоҳлайди (9/Тавба 55) оятида зикр қилинган кишилар тортадиган дунё қийинчиликлари маъносида экани ҳам айтилган.
Баъзилар эса у сўз жиҳатидан хабар, маъно жиҳатидан амрдир, деганлар. Ҳалокатдан эмин [хавфсиз] бўладилар, деб ҳам айтилган. Аллоҳнинг ҳукмида хавфсиздир, деганлар ҳам бор. Бу худди: Бу ҳалолдир, бу ҳаромдир дейиш кабидир, яъни: Аллоҳнинг ҳукмида бу шундайдир, маъносини англатади. Оятнинг умумий маъноси эса шундайки: жаннатга кирган кишига, у ердан чиқмагунича, энди қасос қилиш лозим бўлмайди ва у ўша ерда ҳеч қандай тарзда ўлдирилмайди. (3/Оли Имрон 154) оятларида келган каби кўплик экани ҳам айтилган. /уни хавфсизликка эриштирдим, деганидир. Шунинг учун Аллоҳга дейилиши мумкин. ёки хавфсизликда яшади маъносини англатади. (12/Юсуф 106) оятидаги иймон шу маънода экани айтилган. баъзан мақтов ўрнида ишлатилади ва бу ҳолда инсоннинг ҳақлигини тасдиқлаган ҳолда Ҳаққа бўйсунишини [боғланишини] ифодалайди. Бу эса уч нарсанинг бирга бўлиши билан рўёбга чиқади: билан таҳқиқ/тасдиқ, билан иқрор ва (57/Ҳадид 19) сўзидаги иймон шу маънодадир. Эътиқод (ишонч тизими), тўғри сўз ва солиҳ амалнинг ҳар бирига ҳам (2/Бақара 143). [Ҳазрат Пайғамбар (сав) ҳам] ҳам ни [уялиш туйғусини], ҳам йўлда зарар етказадиган нарсаларни олиб ташлашни иймондан санаган. (4/Нисо 51) сўзидаги иймон эса уларни қоралаш ўрнида айтилган. ва шунга ўхшаш сўзлар кабидир. Пайғамбар (сав) Жибрил ҳадисида иймоннинг аслини олти асос тарзида баён қилган. Жибрил: иймон нима? деб сўраган, у эса буларни санаб ўтган. Бу хабар маъруф/машҳурдир. деганидир.