أَيْنَ

أيْنَ (қаерда?): Бу сўз ўзи орқали жой сўраладиган сўроқ адотидир. Худди مَتَى қачон орқали бир нарсанинг вақти сўралгани каби. الآنَ эса ўтган ва келажак замонлар орасида турган деб фараз қилинадиган белгиланган вақт маъносини англатади. Мен الآنُ ҳозир шу ишни қиляпман, каби.
آنٌ сўзи аниқлик артикли сифатида ишлатиладиган алиф-лом билан бирга қўлланганда шу ҳолатга хосланиб қолган, улар ундан бошқа ҳеч ажралмаган. اَفْعَلُ كَذَا آوِنَةً ибораси шу ишни гоҳ-гоҳ қил деганидир. آوِنَة ҳам الآنَ сўзидан олингандир. هَذَا أوَانُ ذَلِكَ ибораси эса ҳозир шунинг вақти, шуни қилиш вақти деганидир. Сибавайҳ айтади: اَلآنُ آنُكَ дейиш бу вақт сенинг вақтингдир маъносини англатади.
آنَ يَؤُونُ ҳақида эса Абул-Аббос раҳимаҳуллоҳ айтади: Бу биринчисидан эмас; балки ўз-ўзича мустақил феълдир.
اَلأَيْنُ чарчатишдир. Шу маънода آنَ يَئِينُ أيْنًا дейилади. أنَى يَأنِي أيْنًا ҳам дейилади, бу вақти келди деганидир.
بَلَغَ إِنَاهُ иборасига келсак, айтилишича, бу أنَى сўзидан ўзгаргандир. Бу изоҳ илгари ўтган эди.
Абул-Аббос айтади: Бир гуруҳнинг айтишича, آنَ يَئِينُ أيْنًا ўзагида бошидаги ҳамза ҳа ҳарфидан ўзгарган. Асли эса حَانَ يَحِينُ حِينًا шаклидадир; сўзнинг асли ҳам حِين ўзагидан олингандир.