ب ل د
Б-л-д
بَلَد : Бу сўз аҳолиси томонидан обод қилинган ва чегаралари белгиланган кенг маскан маъносидадир. Кўплиги — بِلاَد ва بُلْدَان . Аллоҳ буюради: لا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ Мана шу шаҳар билан қасам ичаман (90/Балад 1); айтилишича, бу билан Макка назарда тутилган. Аллоҳ буюради: بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ мана сизга чиройли шаҳар (34/Сабаъ 15); فَأَنْشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً ميْتاً . Биз у билан қақраб ўлган бир шаҳарни тирилтирдик (43/Зухруф 11).
Яна Аллоҳ буюради: سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ ميِّتٍ уни ўлик бир ўлкага ҳайдайди, (7/Аъроф 57); رَبِّ اجْعَلْ هَـَذَا بَلَداً آمِناً Эй Роббим, бу шаҳарни тинч-омон қилгин (2/Бақара 126). Бу шаҳар деганда Маккани назарда тутмоқда. Бу сўзнинг бир ўринда аниқ, бошқа ўринда эса ноаниқ исм тарзида ишлатилишида нозик ҳикмат бор, аммо бу китоб уни баён қиладиган жой эмас.
Катта чўл ҳам ёввойи ҳайвонларнинг ватани бўлгани учун балад номини олган. Худди шунингдек, қабристон ҳам ўликларнинг ватани бўлгани учун بَلَد деб аталган.
بَلْدَة Ойнинг кундалик манзилларидан ҳар бирига берилган номдир. Икки қош орасидаги очиқлик/ялтироқлик кенглиги жиҳатидан шаҳарга ўхшагани учун булда номини олган. Чўзилиб кетган қаҳқаҳага ҳам шу сабабли балда дейилган. Бу сўз баъзан инсоннинг кўкраги учун ҳам ишлатилади. Из жиҳатидан ҳам: унинг терисида بَلَدْ, яъни из бор, дейилган. Кўплиги — أَبْلاَد . Шоир шундай дейди:
66- وَفِي النُّحُورِ كَُلُومٌ ذَاتُ أبْلاَدِ
66- Бўйинларда яралар бор, излари аниқ бўлган.
أَبْلَدَ الرَّجُلُ кишининг шаҳар эгаси бўлиши/шаҳарлик бўлиши деганидир; худди أَنْجَدَ ва أَتْهَمَ каби. بَلِدَ эса шаҳардан ажралмаслик деганидир.
Ўз юртида қолишни одат қилиб, бошқа ерга бормайдиган киши бошқа жойда бўлганида ҳайратга тушгани учун, саросимада қолган кишига بَلُدَ فِي أَمْرِهِ وَأَبْلَدَ وتَبَلَّدَ дейилади. Шоир шундай дейди:
لاَ بُدَّ لِلْمَحْزُونِ أَنْ يَتَبَلَّدَا
67- Ғамгин киши жой алмаштириши керак.
بَلاَدَة (Тентаклик, аҳмоқлик] кўпинча бадан дағаллиги — йирик-йўғон, қўпол кишиларда учрагани учун رَجُلٌ أَبْلَدُ дейилади; бу эса йирик-йўғон яратилишга эга бўлишни билдиради. Аллоҳ буюради: وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِداً Яхши юртнинг ўсимлиги Роббисининг изни билан чиқади, ёмон бўлганидан эса фойдасиз ўсимликдан бошқа нарса чиқмайди (7/Аъроф 58). Бу ердаги بَلَد сўзлари эса пок ва нопок кўнгиллардан кинояди дейилган.
Яна Аллоҳ буюради: سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ ميِّتٍ уни ўлик бир ўлкага ҳайдайди, (7/Аъроф 57); رَبِّ اجْعَلْ هَـَذَا بَلَداً آمِناً Эй Роббим, бу шаҳарни тинч-омон қилгин (2/Бақара 126). Бу шаҳар деганда Маккани назарда тутмоқда. Бу сўзнинг бир ўринда аниқ, бошқа ўринда эса ноаниқ исм тарзида ишлатилишида нозик ҳикмат бор, аммо бу китоб уни баён қиладиган жой эмас.
Катта чўл ҳам ёввойи ҳайвонларнинг ватани бўлгани учун балад номини олган. Худди шунингдек, қабристон ҳам ўликларнинг ватани бўлгани учун بَلَد деб аталган.
بَلْدَة Ойнинг кундалик манзилларидан ҳар бирига берилган номдир. Икки қош орасидаги очиқлик/ялтироқлик кенглиги жиҳатидан шаҳарга ўхшагани учун булда номини олган. Чўзилиб кетган қаҳқаҳага ҳам шу сабабли балда дейилган. Бу сўз баъзан инсоннинг кўкраги учун ҳам ишлатилади. Из жиҳатидан ҳам: унинг терисида بَلَدْ, яъни из бор, дейилган. Кўплиги — أَبْلاَد . Шоир шундай дейди:
66- وَفِي النُّحُورِ كَُلُومٌ ذَاتُ أبْلاَدِ
66- Бўйинларда яралар бор, излари аниқ бўлган.
أَبْلَدَ الرَّجُلُ кишининг шаҳар эгаси бўлиши/шаҳарлик бўлиши деганидир; худди أَنْجَدَ ва أَتْهَمَ каби. بَلِدَ эса шаҳардан ажралмаслик деганидир.
Ўз юртида қолишни одат қилиб, бошқа ерга бормайдиган киши бошқа жойда бўлганида ҳайратга тушгани учун, саросимада қолган кишига بَلُدَ فِي أَمْرِهِ وَأَبْلَدَ وتَبَلَّدَ дейилади. Шоир шундай дейди:
لاَ بُدَّ لِلْمَحْزُونِ أَنْ يَتَبَلَّدَا
67- Ғамгин киши жой алмаштириши керак.
بَلاَدَة (Тентаклик, аҳмоқлик] кўпинча бадан дағаллиги — йирик-йўғон, қўпол кишиларда учрагани учун رَجُلٌ أَبْلَدُ дейилади; бу эса йирик-йўғон яратилишга эга бўлишни билдиради. Аллоҳ буюради: وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِداً Яхши юртнинг ўсимлиги Роббисининг изни билан чиқади, ёмон бўлганидан эса фойдасиз ўсимликдан бошқа нарса чиқмайди (7/Аъроф 58). Бу ердаги بَلَد сўзлари эса пок ва нопок кўнгиллардан кинояди дейилган.