ك ي د

Тузоқ, найранг, айёрлик, ҳийла маъноларини англатувчи كَيْد — алдашнинг бир туридир. Бу ўз ичида مَزْمُوم (ёмон саналган) ва مَمْدُوح (яхши саналган) тарзида икки қисмга ажралади. Шу билан бирга, кўпроқ ёмон саналгани учун қўлланади. Алдаш кучи, лаёқати деганини билдирувчи اِسْتِدْرَاج ва алдаш, чалғитиш деганини билдирувчи مَكْر сўзлари ҳам шу маънодадир. Аллоҳ буюради: كَذَلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ Мана Юсуфга Биз шундай бир ҳийла ўргатдик. (12/Юсуф 76); وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ Бундан ташқари, Мен уларга муҳлат ҳам бераман. Лекин Менинг тузоқ қуриб ҳалок этишим жуда қаттиқдир (7/Аъроф 183). Баъзилар бу ерда сўз юритилаётган тузоқ азобдир, деб айтишган. Тўғриси эса, бу — қилинган ёмонликларнинг қайд этилиб, муҳлат берилишидир, токи улар кишини қилмишлари жазосини тортишга элтсинлар.
Худди: وَلاَ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا Кофирлар, ўзларига муҳлат беришимиз шахслари учун хайрли деб гумон қилмасинлар. Биз уларга бу муҳлатни фақат гуноҳларини кўпайтирсинлар, деб берамиз. (3/Оли Имрон 178); وَأَنَّ اللَّهَ لاَ يَهْدِي كَيْدَ الْخَائِنِينَ Ҳақиқатан, Аллоҳ хоинларнинг ҳийласини ўнгламайди (12/Юсуф 52).
Бу ерда хоинларнинг махсус таъкидланганлигининг сабаби — ўз тузоғи билан хиёнатни ўйламайдиган баъзи кишиларнинг ушбу тузоқлари ўз мақсадига етиши мумкинлигига эътибор қаратишдир. Мана, бу ерда Юсуф алайҳиссаломнинг укаси учун ўйлаган тузоғининг мақсади хиёнат эмасдир.
وَتَاللَّهِ (21/Анбиё 57) оятида айтилмоқчи бўлган маъно эса, мен уларга бир ёмонлик ўйлайман, деганидир. (37/Соффат 98); (20/Тоҳо 64). (17/Исро 73, 74); (19/Марям 90); (2/Бақара 20). Яна буюради: (37/Соффат 56). (4/Нисо 78). 401Яъни, кўчиб-йўқолиб кетар ва ўчирилиб-супуриб ташланар эди.