م ح ص

مَحْص сўзининг асл маъноси бир нарсани нуқсонларидан тозалаш ва софлаштиришдир. Бу сўз فَحْص сўзига ўхшайди. Фақат فَحْص бир нарсани унга ёпишмаган аралашмаларидан ажратишни англатса, مَحْص эса бир нарсани унга ёпишган моддаларидан ажратишдир. Шу маънода مَحَصْتُ الذَّهَبَ وَمَحَّصْتُهُ олтинни бошқа бегона моддалардан тозаладим дейилади.
Аллоҳ буюради: وَلِيُمَحِّصَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُوا Яна Аллоҳ шу тариқа иймон келтирганларни гуноҳлардан тозаламоқни истайди (3/Оли Имрон 141); وَلِيُمَحَّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ қалбларингиздагини тозалаши (3/Оли Имрон 154).
Бу ерда تَمْحِيص сўзи تَزْكِيَة, تَطْهِير ва уларга ўхшашлар каби тозалаш ва поклаш маъноларида келади.
Шу маънода дуо қилинганда шундай дейилади: اَلَّلهُمَّ مَحِّصْ عَنَّا ذُنُوبَنَا эй Роббим, бизни гуноҳларимиздан покла. Яъни, бизга ёпишган гуноҳларни тозала.
مَحَصَ الثَّوْبُ ибораси, янги кийимга ёпишган жун, ип ва шу кабилар тозаланди деганидир.
Йўғон ип (арқон) тукланиб кетгунича эскирганда مَحَصَ اْلحَبْلُ يَمْحَصُ дейилади.
مَحَصَ الصَّبِيُّ жумласи эса, бола югуришни бошлади, деганидир.