م ن ن
М-н-н
مَنّ у билан тортиш амалга ошириладиган асбобдир. Шу маънода مَنٌّ бир тортиш асбоби, مَنَّانِ икки тортиш асбоби ва أَمْنَانٌ уч тортиш асбоби дейилади. Баъзан сўз охиридаги нун ҳарфларидан бири алифга айлантирилиб, مَنًا ва أَمْنَاء дейилади.
Тортилган нарсаларга مَوْزُون дейилгани каби, қиймати белгиланган нарсаларга مَمْنُون деб ном берилади.
مِنَّة эса — улуғ яхшиликдир. Бу икки шаклда рўй беради:
Биринчиси, бевосита яхшилик қилиш шаклида юзага келади. مَنَّ فُلاَنٌ عَلَى فُلاَنٍ фалон одам фалонга улуғ яхшилик қилди, дейилади. Аллоҳ буюради: لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِينَ Батаҳқиқ, Аллоҳ мўминларга улуғ яхшилик қилди (3/Оли Имрон 164); كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللّهُ عَلَيْكُمْ Аввал сизлар ҳам шундай эдингиз. Аллоҳ сизга улуғ яхшилик қилди (4/Нисо 94); وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ Қасам бўлсинки, Мусо ва Ҳорунга ҳам улуғ яхшилик қилган эдик (37/Соффат 114); يَمُنُّ عَلَى مَنْ يَشَاءُ хоҳлаган кишисига улуғ яхшилик қилади (14/Иброҳим 11); وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا заиф саналган кишиларга улуғ яхшилик қилишни истадик (28/Қосос 5).
Бу ҳақиқий маънода фақат Аллоҳ учун бўлади.
Иккинчиси: Сўз билан айтиладиган улуғ яхшилик маъносидаги миннатдир. Миннат остида қолдириб, қилган улуғ яхшилигини тилга олиш одамлар орасида ёмон кўрилган. Фақат қилинган яхшиликлар инкор этилган ҳолат бундан мустасно. Ёмонлиги сабабли , дейилган. дейилган. Аллоҳ буюради: (49/Ҳужурот 17). Уларнинг бу миннати сўз билан бўлган. Аллоҳ таолонинг миннати эса феъл билан бўлади. Бу, У Зот ўзи хабар берганидек, уларни ҳидоятга эриштиришидир. (38/Сод 39), яъни, уни Аллоҳ йўлида сарфла. (74/Муддассир 6). Баъзиларга кўра, бу — . Баъзиларга кўра эса, кўпроқ олиш учун беришдир. (84/Иншиқоқ 25). (39/Зумар 10) деб буюрган. Баъзиларга кўра эса, бунинг маъноси, деганидир. Шу маънода Сўз билан айтилган миннат неъматни кесгани ва шукрни тарк этишни тақозо этгани сабабли шу доирада кўриб чиқилгани айтилган.
Тортилган нарсаларга مَوْزُون дейилгани каби, қиймати белгиланган нарсаларга مَمْنُون деб ном берилади.
مِنَّة эса — улуғ яхшиликдир. Бу икки шаклда рўй беради:
Биринчиси, бевосита яхшилик қилиш шаклида юзага келади. مَنَّ فُلاَنٌ عَلَى فُلاَنٍ фалон одам фалонга улуғ яхшилик қилди, дейилади. Аллоҳ буюради: لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِينَ Батаҳқиқ, Аллоҳ мўминларга улуғ яхшилик қилди (3/Оли Имрон 164); كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللّهُ عَلَيْكُمْ Аввал сизлар ҳам шундай эдингиз. Аллоҳ сизга улуғ яхшилик қилди (4/Нисо 94); وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ Қасам бўлсинки, Мусо ва Ҳорунга ҳам улуғ яхшилик қилган эдик (37/Соффат 114); يَمُنُّ عَلَى مَنْ يَشَاءُ хоҳлаган кишисига улуғ яхшилик қилади (14/Иброҳим 11); وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا заиф саналган кишиларга улуғ яхшилик қилишни истадик (28/Қосос 5).
Бу ҳақиқий маънода фақат Аллоҳ учун бўлади.
Иккинчиси: Сўз билан айтиладиган улуғ яхшилик маъносидаги миннатдир. Миннат остида қолдириб, қилган улуғ яхшилигини тилга олиш одамлар орасида ёмон кўрилган. Фақат қилинган яхшиликлар инкор этилган ҳолат бундан мустасно. Ёмонлиги сабабли , дейилган. дейилган. Аллоҳ буюради: (49/Ҳужурот 17). Уларнинг бу миннати сўз билан бўлган. Аллоҳ таолонинг миннати эса феъл билан бўлади. Бу, У Зот ўзи хабар берганидек, уларни ҳидоятга эриштиришидир. (38/Сод 39), яъни, уни Аллоҳ йўлида сарфла. (74/Муддассир 6). Баъзиларга кўра, бу — . Баъзиларга кўра эса, кўпроқ олиш учун беришдир. (84/Иншиқоқ 25). (39/Зумар 10) деб буюрган. Баъзиларга кўра эса, бунинг маъноси, деганидир. Шу маънода Сўз билан айтилган миннат неъматни кесгани ва шукрни тарк этишни тақозо этгани сабабли шу доирада кўриб чиқилгани айтилган.