مَنْ
Ман
مَنْ ақл эгаларини ифодалаш учун ишлатиладиган эдотдир. У билан ақлсиз мавжудотлар ифодаланмайди. Фақат ақлли мавжудотлар билан бирга ақлсизлар ҳам бўлса, бу ҳолда улар учун ҳам ишлатилиши мумкин. Масалан: رَأَيْتُ مَنْ فِي الدَّارِ مِنَ النَّاسِ وَاْلبَهَائِمِ уйдаги инсонлар ва уй ҳайвонларини кўрдим. Инсонлар ҳам ичида бўлган бир жумланинг изоҳи ўрнида эса, бошқа мавжудотлар учун ҳам ишлатилиши мумкин.
Аллоҳ буюради: ) وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ Аллоҳ ҳар бир жониворни сувдан яратди. Мана булардан баъзиси қорни билан судралади, баъзиси икки оёғи билан юради, баъзиси тўрт оёғи билан юради. Аллоҳ Ўзи истаган нарсани яратади (24/Нур 45).
Ақлсизлар ёлғиз ўзлари бўлганда مَنْ билан ифодаланмайди. Шунинг учун баъзи донишмандлар қўйларнинг таърифи ҳақида шундай деганлар:
تُخْطِئُ إِذَا جِئْتَ فِي اِسْتِفْهَامِهِ بِمَنْ
Унинг учун مَنْ (ким) сўроқ эдотини ишлатсанг, адашасан.
Шоир уларнинг ҳайвон ёки улардан ҳам пастроқ даражада эканликларини билдириш учун шундай деган.
Бирлик, кўплик, эркак ва аёл مَنْ билан ифодаланиши мумкин. Аллоҳ буюради: وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ Улардан сени тинглайдиган кимсалар бор (6/Анъом 25); مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ сенга қулоқ соладиганлар бор (10/Юнус 42); وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحاً Сизлардан Аллоҳ ва Унинг Пайғамбарига итоат этиб, солиҳ амал қиладиганлар (33/Аҳзоб 31).
Аллоҳ буюради: ) وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ Аллоҳ ҳар бир жониворни сувдан яратди. Мана булардан баъзиси қорни билан судралади, баъзиси икки оёғи билан юради, баъзиси тўрт оёғи билан юради. Аллоҳ Ўзи истаган нарсани яратади (24/Нур 45).
Ақлсизлар ёлғиз ўзлари бўлганда مَنْ билан ифодаланмайди. Шунинг учун баъзи донишмандлар қўйларнинг таърифи ҳақида шундай деганлар:
تُخْطِئُ إِذَا جِئْتَ فِي اِسْتِفْهَامِهِ بِمَنْ
Унинг учун مَنْ (ким) сўроқ эдотини ишлатсанг, адашасан.
Шоир уларнинг ҳайвон ёки улардан ҳам пастроқ даражада эканликларини билдириш учун шундай деган.
Бирлик, кўплик, эркак ва аёл مَنْ билан ифодаланиши мумкин. Аллоҳ буюради: وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ Улардан сени тинглайдиган кимсалар бор (6/Анъом 25); مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ сенга қулоқ соладиганлар бор (10/Юнус 42); وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحاً Сизлардан Аллоҳ ва Унинг Пайғамбарига итоат этиб, солиҳ амал қиладиганлар (33/Аҳзоб 31).