م ر د

Аллоҳ буюради: وَحِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍУни ҳар бир итоатсиз шайтондан сақладик (37/Соффат 7). Инсонлар ва жинлардан бўлган шайтонларнинг مَارِد ва َمرِيد бўлганлари яхшиликлардан бутунлай холи бўлганларидир. Бу شَجَرٌ أَمْرَدُ иборасидан олинган бўлиб, барглардан холи бўлган дарахт деганидир. رَمْلَةٌ مَرْدَاءُ ибораси эса устида ҳеч қандай ўт унмайдиган қум маъносини англатади. Шу маънода туксиз бўлгани учун болага ҳам أَمْرَدٌ дейилган.
Бир ривоятда أَهْلُ اْلجَنَّةِ مُرْدٌ жаннат аҳли туксиздир дейилади. Баъзилар бу ҳадисни зоҳирий маъносига кўра, баъзилари эса доғлардан ва хунукликлардан узоқ бўлиш маъносида талқин қилганлар. Шу маънода مَردَ فُلاَنٌ عَنِ اْلقَبَائِحِ фалончи ёмонликлардан покланди مَرَدَ عَنِ اْلمَحَاسِنِ وَعَنِ الطَّاعَةِ ва фалончи яхшиликлардан ва ибодатлардан узоқлашди иборалари мавжуддир.
Аллоҳ буюради: وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ ва Мадина аҳолиси ичида ҳам нифоқда одатланиб кетганлар бордир (9/Тавба 101). Яъни, нифоқда бўла туриб, яхшиликлардан ҳам узоқ турдилар.
Аллоҳ буюради: مُمَرَّدٌ مِنْ قََوَارِيرَ биллур шишадан ясалган силлиқ қасрдир (27/Намл 44). Бу ердаги مُمَرَّدٌ сўзи силлиқлаштирилган деган маънода бўлиб, شَجَرَةٌ مَرْدَاءُ барглардан холи бўлган дарахт иборасидан олингандир.
Оятда келган مُمَرَّد сўзи шоирнинг қуйидаги сўзига ишора қилаётгандек:
421- فِي مَجْدَلٍ شُيِّدَ بُنْيَانُهُ *** يَزِلُّ عَنْهُ ظُفُرُ الظَّافِرِ
421- Биноси мустаҳкам қурилган бир қалъада
Фотиҳнинг қўллари ета олмайдиган тарзда.
مَارِد эса [Думатул-Жандал минтақасида жойлашган] машҳур бир қалъадир. Мақолда шундай дейилган: تَمَرَّدَ مَارِدٌ وَعَزَّ اْلأَبْلَقُ Морид қайсар бўлди, Аблақ ҳам қўлга киритиб бўлмас бўлди дейилади. Бу сўзни биринчи бўлиб, ушбу икки қалъани қўлга киритмоқчи бўлиб, лекин фатҳ эта олмаган бир подшоҳ айтган.