ف ر ط

فَرَط : Қасддан/хоҳлаб олдинга кетди; يَفْرُطُ : Олдинга кетмоқда. Бу сўз ҳам шу маънодан келади: اَلْفَارِطُ إِلَى الْمَاءِ : Челакни тўғрилаш учун олдинга чиққан киши. فَارِط ва فَرَط /Олдинга ўтувчи, дейилади. Пайғамбар (сав)нинг шу сўзи ҳам шу маънодадир: أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ : Ҳавз(-и кавсар) бошига биринчи борувчингиз мен бўламан. Вафот этган гўдак ҳақида шундай дейилади: اَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا : Аллоҳим, уни биз учун пешқадам (бир савоб) қил! قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَنْ يَطْغَى : Дедилар: Эй Роббимиз! Дарҳақиқат биз, унинг устимизга бостириб келишидан ёки баттар туғёнга кетишидан қўрқамиз (20/Тоҳо 45) оятида келган أَنْ يَفْرُطَ сўзи, أَنْ يَتَقَدَّمَ (олдинга ўтмоқ) маъносидадир.
فَرَسٌ فُرُطٌ : Пойгада олдинга ўтувчи от. إِفْرَاط : Олдинга ўтишда ҳаддан ошмоқ / Ортиқча олдинга кетмоқ. تَفْرِيط : Етарли даражада олдинга ўтмаслик / Олдинга ўтишда кам қолмоқ. مَا فَرَّطْتُ فِي كَذَا ; яъни бу борада ҳеч қандай камчилик қолдирмадим, дейилади. Аллоҳ буюради: مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ : Китобда Биз ҳеч нарсани нуқсонли қолдирмадик (6/Анъом 38); يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ : Аллоҳ ҳақида йўл қўйган камчиликларим сабабли менга надомат бўлсин (39/Зумар 56); (18/Каҳф 28); яъни, иши доимо ва бўлган киши.