فَرَقْتُ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ : Икки нарса орасини айирдим; бу хоҳ кўз идрок этган, хоҳ басират идрок этган айириш билан бўлсин, бир хилдир: قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي
فَافْرُقْ
بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ :
Мусо: Роббим! Мен ўзим ва биродаримдан бошқасига ҳоким бўла олмайман; биз билан бу йўлдан чиққан қавмнинг орасини айир деди
فَالْفَارِقَاتِ
فَرْقًا
Ажратиб
ажратувчиларга қасам бўлсин
(77/Мурсалот 4); яъни, Аллоҳ ўзларига буюрганидек нарсаларнинг орасини ажратувчи фаришталарга қасам бўлсин. Ушбу оят ҳам шу маънодадир: فِيهَا
يُفْرَقُ
كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ :
Ўша кечада ҳар бир ҳикматли иш ажратилади
Ҳазрат Умар ҳақ билан ботилни бир-биридан ажратгани учун унга عُمَرُ الْفَارُوقُ дейилган. وَقُرْآَنًا
فَرَقْنَاه
батафсил
бир
тарзда
баён қилдик
. Баъзиларга кўра эса فَرَقْنَاهُ сўзи; “Қуръонни бўлим-бўлим нозил қилдик” маъносидадир. تَفْرِيق сўзининг асл маъноси кўплик учундир. Бу эса бирликнинг ва сўзнинг тарқалиши борасида ишлатилади: فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا
يُفَرِّقُونَ
بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ :
Улар у икки фариштадан эр-хотин орасини бузадиган нарсаларни ўрганар эдилар
Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтирган ва улардан ҳеч бирини бошқаларидан ажратмайдиганлар
فُرْقَان сўзи, فَرْق дан кўра муболағалироқдир. Чунки فُرْقَان ҳақ билан ботил орасидаги фарқ учун ишлатилади. Унинг тақдири худди мана бу сўз кабидир: رَجُلٌ قُنْعَانٌ : Ҳукм борасида ўзи билан қаноат ҳосил қилинадиган киши. Баъзиларнинг даъво қилганидек, бу сўз масдар эмас, исмдир. فَرْق сўзи эса ҳам бу маънода, ҳам бошқасида ишлатилади. يَوْمَ
الْفُرْقَانِ
Фурқон
куни
(8/Анфол 41); яъни, ҳақ билан ботил, ҳужжат/очиқ далил билан шубҳа бир-биридан ажраладиган кун. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ
فُرْقَانًا
Эй иймон келтирганлар! Агар Аллоҳдан қўрқсангиз, У сизларга бир фурқон беради
(8/Анфол 29); яъни, қалбингизга, ўзи билан ҳақ билан ботил бир-биридан ажраладиган бир нур ва тавфиқ беради. Бу оятдаги فُرْقَان , бошқа оятларда келган سَكِينَة ва رَوْح кабидир.
…Агар Аллоҳга ва Фурқон кунида, икки жамоа тўқнашган ўша кунда қулимизга нозил қилганимизга иймон келтирган бўлсангиз
(8/Анфол 41). Баъзиларга кўра, оятда зикр этилган кун, Бадр жанги бўлган кундир. Чунки ҳақ билан ботил бир-биридан ажралган илк кун шудир. Илоҳий каломга ҳам فُرْقَان дейилади. Чунки у; эътиқодда ҳақ билан ботилни, сўзда тўғри билан нотўғрини, амалларда эса яхши билан ёмонни бир-биридан ажратади. Бу, Қуръонда ҳам, Таврот ва Инжилда ҳам шундайдир. Чунончи, Аллоҳ буюради: وَإِذْ آَتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ
Рамазон ойи; шундай ойдирки, инсонларга тўғри йўлни кўрсатувчи, ҳақбиланботилниайирувчи Қуръон, ўша ойда нозил қилингандир
فَرَق : Қўрқувдан қалбнинг паришон бўлишидир. فَرَق сўзининг қалб учун ишлатилиши, худди صَدْع ва شَقّ сўзларининг у учун ишлатилиши кабидир. Аллоҳ буюради: وَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَمَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَكِنَّهُمْ قَوْمٌ
يَفْرَقُونَ
Улар ўзларининг сизлардан эканликларига Аллоҳ номи билан қасам ичадилар, ҳолбуки сизлардан эмасдирлар, лекин улар қўрқоқ бир қавмдирлар
(9/Тавба 56). رَجُلٌ فَرُوقٌ وَفَرُوقَةٌ : Жуда ҳам қўрқоқ киши. Аёл учун ҳам худди шу шакл ишлатилади. Шу маънодан, туғиш оғриғи сабабли у ёқдан-бу ёққа чопиб юрадиган туяга فَارِق ва فَارِقَة дейилади. Ёлғиз ўзи бўлган булутга ҳам, зикр этилган туяга ўхшатилиб فَارِق дейилади. Тожи бўлакларга ажралган хўрозга ва сонларидан бири бошқасидан баланд бўлган отга أَفْرَق дейилади. فَرِيقَة : Сут билан пиширилган хурмо. فَرُوقَة : Икки буйрак устидаги ёғга айтилади.