ن ك ر

Қабул қилмаслик, ёқтирмаслик маъносини англатувчи إِنْكَار сўзи عِرْفَان нинг зиддидир. Феъл сифатида أَنْكَرْتُ كَذَا ва وَنَكِرْتُ шаклида ишлатилади. Унинг асл маъноси — қалбга у ўйлаб ҳам кўрмаган нарсаларнинг келишидир. Бу эса бир хил жоҳилликдир (билимсизликдир). Аллоҳ буюради: فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لاَ تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ Аммо уларнинг у бузоққа қўл теккизмаётганларини кўргач, улардан ётсиради (11/Ҳуд 70); وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ Юсуфнинг акалари келиб қолдилар ва унинг олдига киришдилар. У уларни таниди, улар эса уни танимаган эдилар (12/Юсуф 58).
Бу тушунча баъзан фақат тил билан инкор қилиш маъносида ишлатилади. Тил билан инкорнинг сабаби эса қалб билан инкордир. Шу нарса борки, баъзан тил билан инкор қилинган нарса қалбда борлигича мавжуд бўлади. Бу ҳолда киши ёлғон гапирган бўлади. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзлари шунга ишора қилади: يَعْرِفُونَ نِعْمَةَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَهَا Улар Аллоҳнинг неъматини биладилар, сўнгра эса уни инкор қиладилар, (16/Наҳл 83); أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ Ёки пайғамбарларини танимадилар-у, шунинг учун уни инкор қилаяптиларми? (23/Муъминун 69); وَيُرِيكُمْ آَيَاتِهِ فَأَيَّ آَيَاتِ اللَّهِ تُنْكِرُونَ У сизларга Ўз оятларини кўрсатади. Аллоҳнинг қайси оятларини инкор қиласизлар (40/Ғофир 81).
مُنْكَر : соғлом ақллар ёмон деб билган нарсалардир, ёки ақллар унинг яхши ёки ёмонлигини аниқлай олмаган ҳолда, шариат ёмон деб ҳукм қилган ҳар бир ишдир. Қуйидаги оятларда шунга ишора қилинган: اَلْأَمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ яхшиликка буюрувчилар, ёмонликдан қайтарувчилар, Аллоҳнинг ҳудудларини сақловчилар (9/Тавба 112); كَانُوا لاَ يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ Улар қилган номақбул ишларидан қайтмас эдилар (5/Моида 79); أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمُ الْمُنْكَرَ сизлар албатта эркакларга яқинлашасизми, йўл кесасизми ва йиғилишларингизда хунук иш қиласизми? (29/Анкабут 29).
Маъно жиҳатидан бирор нарсанинг تَنْكِيرи — уни танилмайдиган ҳолга келтиришдир. Аллоҳ таоло буюради: قَالَ نَكِّرُوا لَهَا عَرْشَهَا نَنْظُرْ أَتَهْتَدِي أَمْ تَكُونُ مِنَ الَّذِينَ لاَ يَهْتَدُونَ Деди: Унинг тахтини танилмас ҳолга келтиринглар, қани кўрайлик-чи, у таний оладими ёки танимайдиганлардан бўладими? (27/Намл 41).
Шу маънода تَعْرِيف эса уни танийдиган ҳолга келтиришдир. Грамматиклар эса таъриф сўзини исмнинг маълум қолипларга кириши маъносида ишлатадилар.
نَكَرْتُ عَلَى فُلاَنٍ وَأَنْكَرْتُ — бирор кишига қарши у рад қиладиган бир иш қилишдир. Аллоҳ буюради: وَلَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ Қасамки, улардан аввалгилар ҳам ёлғонга чиқаришган эди. Аммо Менинг инкорим қандай бўлди? (67/Мулк 18), яъни: Мени инкор қилиш.
نُكْر эса — айёрлик ва номаълум оғир ишдир. Айёрликнинг чўққисига чиқиш نَكِرَ نَكَارَةَ وَنَكَرًا феъли билан ифодаланади. Аллоҳ буюради: فَتَوَلَّ عَنْهُمْ يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ إِلَى شَيْءٍ نُكُرٍ Сен ҳам улардан юз ўгир, ўша куни жарчи кўрилмаган даҳшатли нарсага чақиради (54/Қамар 6).
Ҳадисда шундай дейилган: إِذَا وُضِعَ اْلمَيِّتُ فِي اْلقَبْرِ أَتَاهُ مَلَكَانِ مُنْكَرٌ وَنَكِيرٌ Марҳум қабрга қўйилганда, унинг ҳузурига икки фаришта келади; булар Мункар ва Накирдир.
Истиора йўли билан مُنَاكَرَة , ўзаро жанг қилиш: Муҳораба маъносида ишлатилади.