ق ب ل

قَبْل : Туташ ва алоҳида бўлган тақаддум/олдинга ўтиш билан боғлиқ ҳолда ишлатилади. Унинг зидди بَعْد бўлади. Баъзиларга кўра, бу иккала сўз туташ бўлган олдинга ўтишлар билан боғлиқ ишлатилади, уларнинг зидлари эса دُبْر ва دُبُر сўзлари бўлади. Асл маъноларида ҳол шундай бўлса-да, баъзан булардан ҳар бирида мажоз ҳам қилинади. Масалан, قَبْل сўзи турли маъноларда ишлатилади:
1- Изофа ҳолатига кўра макон учун келади: Исфаҳондан Маккага борувчи; بَغْدَادُ قَبْلَ الْكُوفَةِ : Бағдод Куфадан олдиндир, дейди. Маккадан Исфаҳонга борувчи эса; اَلْكُوفَةُ قَبْلَ بَغْدَادَ : Куфа Бағдоддан олдиндир, дейди.
2- Замон учун ишлатилади: زَمَانُ عَبْدِ الْمَلِكِ قَبْلَ الْمَنْصُورِ : Абдулмаликнинг замони Мансурнинг замонидан олдиндир. فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ : Агар иймон келтирган бўлсангизлар, унда нега бундан олдин Аллоҳнинг пайғамбарларини ўлдирар эдингизлар? (2/Бақара 91).
3- Мансаб-мавқе учун: عَبْدُ الْمَلِكِ قَبْلَ الْحَجَّاجِ : Абдулмалик Ҳажжождан олдиндадир.
4- Ҳунар/касбга оид тартиб учун: تَعَلُّمُ الْهُجَاءِ قَبْلَ تَعَلُّمِ الْخَطِّ : Ҳарфлаб ўқишни ўрганиш хат(ёзув)ни ўрганишдан олдиндир. Қуйидаги оятларнинг барчаси ҳам вақт жиҳатидан олдинликка ишора қилади: مَا آَمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَفَهُمْ يُؤْمِنُونَ : Улардан олдин Биз ҳалок қилган бирор шаҳар аҳолиси иймон келтирмаган эди. Энди, улар иймон келтирармидилар? (21/Анбиё 6); وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا : Қуёш чиқишидан ва ботишидан Роббингизга ҳамд билан тасбеҳ айтинг : (57/Ҳадид 16). (37/Соффат 50); (12/Юсуф 71); : Туғилиш пайтида чақалоқни қарши олиб оладиган/ушлайдиган киши. (2/Бақара 123); (3/Оли Имрон 35). , сўзидан келиб чиққани айтилади. : : (17/Исро 92); яъни, фаришталарни - келтиришинг керак. Баъзиларга кўра эса; фаришталарни : : (15/Ҳижр 47). (70/Маъориж 36). ва (2/Бақара 144).