ق ت ل

قَتْل сўзининг асл маъноси, худди مَوْت каби, жасаддан руҳнинг чиқишидир. Аммо буни амалга оширувчининг феъли эътиборга олинганда قَتْل ; ҳаётнинг йўқолиши эътиборга олинганда эса مَوْت дейилади. Аллоҳ буюради: أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ : Энди у ўлса ёки ўлдирилса, сизлар орқангизга қайтиб кетасизми? (3/Оли Имрон 144); فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ : Уларни сиз ўлдирмадингиз, балки уларни Аллоҳ ўлдирди (8/Анфол 17); قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ : Жони чиқсин ўша инсоннинг, нақадар ҳам ношукур! (80/Абаса 17).
قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ : Ҳалок бўлсин ўша ашаддий ёлғончилар! (51/Зориёт 10). Баъзиларга кўра, оятда келган قُتِل лафзи, тилга олинганларга қарата айтилган қарғишдир. Унинг Аллоҳдан бўлиши, ўлимни юзага келтириши маъносидадир. فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ : Ўзингизни ўлдиринглар (2/Бақара 54). Баъзиларга кўра, бу оят иборасининг маъноси шудир: “Бир қисмингиз бир қисмингизни ўлдирсин.” Бошқа баъзиларга кўра эса, нафсларни ўлдиришдан мақсад — шаҳватларни бартараф этишдир. Бу маънодан муболаға йўли билан қуйидаги сўзлар истиора қилинган: قَتَلْتُ الْخَمْرَ بِالْمَاءِ : Шаробни сув билан ўлдирдим; бу сўзни шаробга сув қўшганингда айтасан. Кимнидир хор қилганингда ҳам шундай дейсан: قَتَلْتُ فُلاَنًا وَقَتَّلْتُهُ : Фалон кишини ўлдирдим/уни хор қилдим. Шоир эса шундай дейди:
كَأَنَّ عَيْنَيَّ فِي غَرْبَىْ مُقَتَّلةٍ -362 362- . (59/Ҳашр 12); (4/Нисо 74). (37/Соффат 173). (49/Ҳужурот 9).