ك ذ ب

Ёлғон деганини англатувчи كِذْب тушунчаси устида илгари صِدْق моддасини кўриб чиқаётганимизда тўхталган эдик. Ўша ерда ёлғон ҳам айтилган сўзда, ҳам қилинган ишда бўлиши мумкинлигини таъкидлаган эдик. Аллоҳ буюради: إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ Ёлғонни фақат Аллоҳнинг оятларига иймон келтирмайдиганларгина тўқийдилар (16/Наҳл 105); وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ Аллоҳ мунофиқларнинг ёлғончи эканликларига гувоҳлик беради (63/Мунофиқун 1). Бу оятда уларнинг сўзлари аслида тўғри эканини, ёлғонлари сўзларида эмас, балки эътиқод тизимларида эканини илгари изоҳлаган эдик. لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ Унинг воқе бўлишини/мавжудлигини ҳеч бир ёлғонга чиқарувчи йўқдир (56/Воқеа 2). Бу оятда ёлғон бевосита феълнинг ўзига нисбат берилган. Худди فِعْلَةٌ صَادِقَةٌ، ва فِعْلَةٌ كَاذِبَةٌ тўғри иш ва ёлғон иш иборларида бўлгани каби. Аллоҳ буюради: نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ Ёлғончи, гуноҳкор бир пешона сочи (96/Алақ 16).
Бир кишининг ёлғончилигини муболаға қилиш учун رَجُلٌ كَذَّابٌ كَذُوبٌ كُذَبْذُبٌ كَيْذُبَانُ сўзларидан бири ишлатилади. Худди шу маънода لاَ مَكْذُوبَةَ дейилади, бу эса ҳеч қандай ёлғон йўқ, яъни, сенга ёлғон гапирмаяпман, деганидир. كَذَبْتُكَ حَدِيثًا ибораси эса сенинг сўзингни ёлғон санадим маъносини англатади. Аллоҳ буюради: وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ Аллоҳга ва Расулига ёлғон гапирганлар ўтирдилар (9/Тавба 90).
Ёлғон гапириш деганини англатувчи феъли, худди (23/Муъминун 26). (50/Қоф 5); (54/Қамар 9(22/Ҳаж 42). , ва айбланишни ифодаласа, бу феъл ҳам (35/Фотир 4); (38/Сод 14). маъносини англатади. Шунга кўра ояти каримнинг маъноси шундай бўлади: Уларнинг бундай ўйлашларининг сабаби эса, Аллоҳ таоло уларга маълум бир вақтгача муҳлат берганини ва бу муддатда қилган ва айтган барча нарсалари ёзиб борилаётганини етарлича англамаганликларидандир. У ерда, (буришди) ва , дейилади. сўзи каби. Бу ерда дегани, ҳақиқатан дегани эмас, балки маъносини англатади.