ن ك ب

نَكَبَ عَنْ كَذَا : Йўлдан оғишмоқ, бирон нарсанинг ташқарисига чиқмоқ маъносини англатади. Аллоҳ буюради: وَإِنَّ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِاْلآَخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ Аммо охиратга иймон келтирмайдиганлар эса, қатъий равишда йўлдан озувчилардир (23/Муъминун 74).
مَنْكِب — қўл билан гавданинг бирлашган жойи, яъни елка деганидир. Кўплиги مَنَاكِب шаклидадир. Ундан бир ибора истиора йўли билан ер учун ишлатилади. Аллоҳ буюради: فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ Бас, унинг елкаларида (тоғларида, тепаликларида) юринглар ва Аллоҳнинг ризқидан енглар (67/Мулк 15). Бу ерда ер учун елка сўзининг истиора сифатида ишлатилиши худди унинг учун ушбу оятда ظَهْر орқа сўзининг ишлатилишига ўхшайди: وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ Агар Аллоҳ одамларни қилган касбу корлари туфайли дарҳол тутиб олганида эди, ер юзида бирон жонзотни қолдирмас эди, (Фотир 45).
مَنْكِبُ اْلقَوْمِ — олимларнинг бошлиғидир. Бу бир истиорадир. Худди истиора йўли билан бошнинг — бошлиқ, қўлнинг эса ёрдам берувчи маъносида ишлатилгани каби. لِفُلاَنٍ النِّكَابَةُ فِي قَوْمِهِ — фалончининг қавми орасида бир вакиллиги бор дейиш, унинг نِقَابَة раҳбарлиги бор дейиш кабидир.
أَنْكَب — елкаси бир оз ён турган кишидир. Зўрға юрадиган туяга ҳам шу ном берилади.
نَكَب эса, елкада пайдо бўладиган бир касалликдир.
نَكْبَاء эса, йўналишини йўқотган шамолдир.
نَكَبَتْهُ حَوَادِثُ الدَّهْرِ — замон офатлари шамол, ёмғир каби унинг устига ёғилиб, уни хароб қилди.