ج ل و

جَلْو сўзининг асли — ўртада турган нарсани очиш, ошкор қилишдир. أَجْلَيتُ اْلقَوْمَ عَنْ مَنَازِلِهِمْ فَجَلَوْا عَنْهَا ибораси бир жамоани жойидан кўчиришни, уларнинг у ердан чиқарилишига кўнганини англатади. Шу маънода جَلاَه феъли ишлатиладики, у бир кишини сургун қилиш деганидир. Шоир шундай дейди:
95- فَلَمَّا جَلاَهَا بِاْلأيَّامِ تَحَيَّزّتْ ثُبَاتٍ عَلَيْهَا ذِلُّهَا وَاكْتِئَابُهَا
95- Балолар билан уларни сургун қилганида, тарқоқ ҳолдаги жамоалар
унинг бошига ёпирилдилар, уни хорлик ва ғамга ботирдилар.
Аллоҳ буюради: وَلَوْلاَ أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاَء لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيَا Агар Аллоҳ уларга сургун бўлишни ёзмаганида, албатта, уларни мана шу дунёда азоблаган бўлар эдик (59/Ҳашр 3). جَلاَ لِي خَبَرٌ Менга очиқ хабар келди خَبَرٌ جَلِيٌّ очиқ-ойдин хабар ва وَقِيَاسٌ جَلِيٌّ очиқ-ойдин қиёс иборалари ҳам шу ўзакдандир. Шунинг учун قِيَاسٌ جَالٍ иборасининг ишлатилгани эшитилмаган. جَلَوْتُ الْعَرُوسَ جِلْوَةً، келинни чиройли қилиб безадим. جَلَوْتُ السَيْفَ جِلاَءً қиличга яхшилаб сайқал бердим, السَّمَاءُ جَلْوَاءُ яъни ҳаво очиқ. رَجُلٌ أجْلَى сочи тўкилиб, бошининг бир қисми очилиб қолган киши деганидир.
تَجَلِّي эса баъзан бевосита ўзи содир бўлади: وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى Ошкор бўлиб кўринган вақтидаги кундузга қасам, (Лайл 2). Баъзан эса амр ва феъл билан содир бўлади. فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ Роббиси тоққа жилва қилганида (7/Аъроф 143) فُلاَنٌ اِبْنُ جَلاَ ибораси, фалончи машҳур кишидир, машҳурдир деганидир. أجْلَوْا عَنْ قَتِيلٍ إجْلاَءً қотилнинг ҳолини ошкор қилдилар ибораси ҳам шу ўзакдандир.