ج ن ح

جَنَاح сўзи, қуш қаноти деганидир. كَسِرَ جَنَاحُهُ яъни: Қаноти синди. Аллоҳ буюради: وَلاَ طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ ва икки қаноти билан учувчи ҳар қандай қуш (6/Анъом 38). Бирор нарсанинг ҳар икки томони ҳам унинг икки қаноти деб аталади. Кеманинг икки томони, қўшиннинг икки томони, водийнинг икки томони, инсоннинг икки томони дейилганда جَنَاحَا сўзи ишлатилади. Аллоҳ буюради: وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ Қўлингни қўлтиғингга тиқ (20/Тоҳо 22); яъни: ёнингга. وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ Қўрқувдан очилган қўл-қанотингни ўзингга қисиб ол (28/Қосос 32). Бу ерда ифода этилмоқчи бўлган нарса — қўлдир; чунки қанот ҳам худди қўлга ўхшайди. Шунинг учун қушнинг ҳар икки қаноти унинг қўллари деб аталган.
Аллоҳ таолонинг: وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ уларга хокисорлик қанотингни пастлат (17/Исро 24) деган сўзидаги جَنَاح сўзи эса истиорадир. Бунинг сабаби шуки, ذُلّ сўзи икки хил бўлади: бири инсонни пасайтирса, иккинчиси уни юксалтиради. – Бу ерда кўзда тутилгани унинг юксалтирувчисидир, пасайтирувчиси эмас. – Ана шу маънодаги ذُلّ сўзи учун جَنَاح сўзи истиора тарзида ишлатилган. Гўё: Сени Аллоҳ таоло ҳузурида юксалтирадиган ذُلّ ни раҳматга эришиш учун ёки у икковига раҳм-шафқат кўрсатиб қўллагин, дейилмоқчи бўлинган. وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ Қўрқувдан очилган қўл-қанотингни ўзингга қисиб ол (28/Қосос 32).
وَجَنَحَتِ العِيرُ فِي سَيْرِهَا ибораси карвоннинг юришда тезлашуви, гўё қанотдан ёрдам олгандек бўлиши деганидир. тун қоронғилигининг чўкишига ишора қилади. эса кечанинг қоронғи бўлган ҳар қандай қисмидир. Аллоҳ буюради: (8/Анфол 61); яъни: мойил бўлсалар.