Surah An'om

U sizlarni boshida loydan yaratgan keyin esa oʻlim vaqtini tayin qilgan Zotdir. Hamda belgilangan yana bir ajal zamoni Uning huzuridadir. Sizlar shundan keyin ham shubha qilmoqdasizlar.

U koʻklarda ham Yerda ham bir boʻlgan Allohdir. Sizlarni berkitgan va oshkora ishlaringizni hamda barcha qilayotgan ishlaringizni bilib turibdi.

U kofir va mushriklarga Robbilarining dalillaridan qachon bir oyat kelsa, undan yuz oʻgiruvchi boʻldilar.

Ular oʻzlariga haq bilan kelgan Qurʼonni yolg‘onga chiqardilar. Yaqinda ularga oʻzlari istehzo qilib yurgan oyatlarning haqligi haqidagi xabarlar keladi.

Ulardan avval qancha-qancha nasllarni halok qilganimizni koʻrmaydilarmi? Yer yuzida ularga hali sizlarga bermagan imkoniyatlarni bergan edik. Ularning ustidan shovillab yoqqan yomg‘irlarni yog‘dirib va taglaridan esa anhorlarni oqizib qoʻydik. Soʻngra ularni qilgan gunohlari tufayli halok qildik, keyin ularning oʻrniga boshqa nasllar yaratdik.

Ey Muhammad, agar sizga qog‘oz ustiga yozilgan bir kitob nozil qilib, uni qoʻllari bilan ushlab koʻrsalar ham, kufr keltirgan kimsalar, albatta: “Bu aniq sehrdan boshqa narsa emas”, – deb inkor qilar edilar.

Yana ular: “Uni yoniga bir farishta ham tushirilsa edi”, – deydilar. Agarda farishta tushirganimizda edi sizning ishingiz allaqachon bitirilgan boʻlar edi. Soʻngra ularga tavbalari uchun muhlat ham berib oʻtirilmas edi.

Agarda payg‘ambarni bir farishta qilib yuborsak ham, uni erkak suratida qilar edik. Shunda ham kofirlarni shubha qilayotgan xususlarida chalkashtirib qoʻyar edik.

Ey Muhammad, sizdan oldingi payg‘ambarlar ham mazax qilingan edi. Soʻngra ular bilan masxara qilgan kimsalarni shu mazax qilgan haqiqatlari qamrab olib halok qildi.

Ey Rasulim, ularga: “Yer yuzini kezib chiqib, payg‘ambarlarni yolg‘onga chiqarganlarning oqibati qanday boʻlganiga nazar solinglar”, – deb ayting.

Ey Rasulim, ularga: “Osmonlar va Yer yuzidagi barcha narsa kimning mulkidir?” – deb ayting. Keyin esa: “Barchasi Allohnikidir”, – deng. Alloh Oʻziga maxluqotlari uchun marhamat qilishni yozdi. U sizlarni shak-shubhasiz boʻladigan qiyomat kunida toʻplaydi. Faqat oʻzlariga ziyon qilgan kimsalar iymon keltirmaydilar.

Kechaning qorong‘iligida va kunduzning oydinligida boʻlib turgan barcha mavjudot Unikidir. Alloh hamma narsani eshitib turuvchi – Samiʼ va bilib turuvchi – Aʼlim Zotdir.

Ey Rasulim, ularga: “Osmonlaru Yerni yoʻqdan bor qilib, bandalarini yedirgan Oʻzi esa yemoqdan xoli boʻlgan Allohdan boshqasini doʻst tutaymi?” – deb ayting. Ularga: “Menga, albatta, Allohga eng avval boʻyin eguvchi kimsalardan boʻlish buyurilgan va aslo mushriklardan boʻlmang deyilgan”, – deb ayting.

Yana: “Agar men Robbimga itoatsizlik qilsam, ulug‘ kun boʻlgan qiyomatdagi azobdan qoʻrqaman”, – deb ayting.

Kimki oʻsha qiyomat kunidagi azobdan qaytarilsa, chindan ham unga Alloh marhamat qilibdi. Mana bu ochiq-oydin yutuqdir.

Agar sizga Alloh biror bir zarar yetkazsa, u musibatni Oʻzidan boshqa olib tashlovchi yoʻqdir. Shuningdek, sizga biror yaxshilik yetkazsa, bilingki, U har narsaga kuchi yetadigan Zotdir.

Ey Muhammad, ularga: “Guvohlikka eng katta boʻlgan narsa nimadir?” – deb soʻrang. Ularga javoban yana: “Alloh men bilan sizlarning oramizda guvohdir. Bu Qurʼon sizlarni va sizdan keyin yetib kelgan barchani u bilan ogohlantirishim uchun menga vahiy qilindi. Qani, sizlar, albatta, Alloh bilan birga boshqa ilohlar ham bor, deb guvohlik bera olasizlarmi?” – deb ayting. Keyin yana: “Men unday deb guvohlik bermayman”, – deng. Ularga: “Albatta, U yagona ilohdir. Men esa, sizlar shirk keltirayotgan narsalardan uzoqman”, – deb ayting.

Biz kitob bergan yahudiy va nasroniylar u Muhammadning payg‘ambar ekanligini xuddi oʻz oʻg‘illarini tanigandek bilardilar. Faqat oʻzlariga ziyon qilgan kimsalar iymon keltirmaydilar.

Allohning shaʼniga nisbatan yolg‘on toʻqigan yoki Uning oyatlarini yolg‘onga chiqargan kimsadan ham zolimroq kishi bormi?! Shubhasiz, zolimlar najot topmaydilar.

Biz u kunda ularning barchasini yig‘ib keyin shirk keltirgan kimsalarga qarata: “Iloh deb hisoblab yurgan sheriklaringiz qani?” – deymiz.

Keyin ular: “Robbimiz Allohga qasam boʻlsinki, mushriklardan boʻlmagan edik”, – deydigan, fitnadan boshqa choralari boʻlmaydi.

Ey Rasulim, oʻzlarini qanday aldaganliklarini va toʻqib olgan narsalarining oʻzlaridan yoʻq boʻlib ketishini koʻring.

Ularning orasidan siz Qurʼon oʻqiyotganingizda uni goʻyoki tinglaydigan kimsalar ham bor. Holbuki, biz uni anglamasliklari uchun qalblariga toʻsiqlar va quloqlariga og‘irlik qilib qoʻyganmiz. Agar ular har qanday moʻʼjiza koʻrsalar ham, iymon keltirmaydilar. Hatto siz bilan tortishgani oldingizga kelgan vaqtda kufr keltirgan kimsalar: “Bular avvalgilardan qolgan afsonalardir, xolos”, – deydilar.

Ular ham oʻzlarini payg‘ambardan qaytarishga harakat qiladilar, ham oʻzlari undan uzoqlashadilar. Ular sezmagan hollarida faqat oʻzlarini halok qilmoqdalar.

Ular doʻzax tepasida toʻxtatib turilib: “Eh, koshki, dunyoga qaytarilsak-da Robbimizning oyatlarini yolg‘onga chiqarmasak va moʻminlardan boʻlsak edi”, – deb aytishlarini koʻrganingizda edi!

Yoʻq, unday emas! Ularning oldindan yashirib yurgan qilmishlari fosh boʻlib qoldi. Bordi-yu ular yana bu dunyoga qaytarilsalar ham, man qilingan ishlarga qaytgan boʻlar edilar. Ular, albatta, yolg‘on aytuvchilardir.

Ey Rasulim, Vaqtiki, Robbilari huzurida toʻxtatib turilganda Alloh ularga: “Mana bu qayta tirilish haq emas ekanmi?!” – deganini koʻrsang edi. Ular: “Robbimizga qasamki, ha, haq ekan”, – deydilar. Shunda Alloh: “Unday boʻlsa, kufr keltirganingiz sababli shu azobni totinglar”, – deydi.

Allohga roʻbaroʻ kelishni yolg‘on deganlar chindan ham ziyon koʻrdilar. Nihoyat qiyomat soati ularning boshlariga birdaniga kelib qolganda ular gunohlarini orqalariga ortib: “U yerda qilgan nuqsonlarimiz uchun bizlarga afsus va nadomatlar boʻlsin”, – deydilar. Mana ular naqadar yomon yukni orqalab yuradilar.

Bu dunyoning hayoti oʻyin-kulgu va behuda ishlardan iboratdir. Allohdan qoʻrqadigan kimsalar uchun esa oxirat diyori yaxshiroqdir. Aql ishlatsangiz, boʻlmaydimi?!

Ey Rasulim, ularning aytayotgan gaplari, albatta, sizni xafa qilayotganini bilib turibmiz. Ular aslida sizni yolg‘onchiga chiqarmayaptilar, lekin bu zolimlar Allohning oyatlariga qarshi chiqmoqdalar.

Sizdan burungi payg‘ambarlar ham yolg‘onchiga chiqarilgan edilar. Ularga yordamimiz kelgunga qadar yolg‘onchiga chiqarilganlariga va berilgan aziyatlarga sabr qildilar. Allohning soʻzlarini oʻzgartiruvchi kimsa yoʻq. Albatta, sizga Alloh tomonidan payg‘ambarlarning xabarlaridan bir qismi kelgandir.

Ey Rasulim, agarda ularning eʼtirozlari sizga og‘ir botayotgan boʻlsa, unda ularga moʻʼjiza koʻrsatish uchun kuchingiz yetsa, yerdan teshik ochib yoki osmonga narvon qoʻyishni istab chiqib keting. Agar Alloh xohlaganda edi, albatta, ularni hidoyat ustida jamlagan boʻlar edi. Shunday ekan, aslo johillardan boʻlmang.

Sizni, faqat chin dildan eshitadiganlar qabul qiladilar. Qalbi oʻlik kofirlarni esa Alloh, albatta, tiriltiradi va Uning huzuriga qaytariladilar.

Kofirlar: “Unga Robbidan biror bir moʻʼjiza tushirilsa edi”, – deydilar. Ey Rasulim, ularga: “Hech shak-shubhasiz, Alloh moʻʼjiza tushirishga qodir boʻlgan Zotdir”, – deb ayting. Ammo ularning koʻpchiligi moʻʼjizani inkor qilish oqibatlari haqida bilmaydilar.

Yer yuzida sudralib yuruvchi hayvonlar va samoda ikki qanoti bilan uchayotgan qushlar ham xuddi sizlar kabi bir guruh maxluqdirlar. Biz Lavh ul-Mahfuzdagi kitobda hamma narsani benuqson qilib yozib qoʻydik. Oxirida esa barchalari Robbilari huzurida toʻplanadilar.

Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan kimsalar zulmatlar tubida maʼnan kardirlar – eshitmaydilar, soqovdirlar – gapira olmaydilar. Alloh xohlagan kishini adashtiradi va xohlagan kishini toʻg‘ri yoʻlda barqaror qilib qoʻyadi.

Ey Rasulim, ularga: “Agarda gapingizda rostgoʻylardan boʻlsangiz, xabar beringlar-chi, bordi-yu sizlarga Allohning azobi kelib qolsa yoki qiyomat vaqti kelib qolsa, Allohdan oʻzgaga iltijo qilgan boʻlarmidinglar?!” – deb ayting.

Yoʻq, Uning oʻzigagina iltijo qilgan boʻlardinglar. Alloh xohlasa, balodan qoʻrqib iltijo qilayotganingizni daf qiladi. Sizlar esa shirk keltirib yurganlaringizni unutib yuborasizlar.

Ey Rasulim, darhaqiqat, sizdan oldingi ummatlarga ham payg‘ambarlar yuborganmiz. Keyin shoyad, tavba-tazarru qilsalar deb, ularni qiyinchilik va musibatlar bilan sinovga tutganmiz.

Koshki, ularga musibatlarimiz kelganida tazarru qilsalar edi. Lekin ularning qalblari qattiq boʻldi va shayton ularga qilayotgan amallarini chiroyli qilib koʻrsatib qoʻydi.

Ular eslatma qilib berilgan oʻgitlarni unutganlarida ularga hamma narsaning eshiklarini ochib kengchilik qilib qoʻydik. Toki ularga berilgan neʼmatlar bilan xursand boʻlib turganlarida birdaniga ularni azobimiz bilan tutdik. Oʻsha payt ular umiddan mahrum boʻlib qoldilar.

Shunday qilib, zulm qilgan qavmlarning keti qirqildi. Olamlarning Robbisi Allohga hamdlar boʻlsin.

Ey Rasulim, ularga: “Qani, aytinglar-chi, agar Alloh quloqlaringizni eshitmaydigan, koʻzlaringizni koʻrmaydigan qilib olib qoʻysa hamda qalblaringizga tamg‘a urib qoʻysa, Allohdan boshqa uni sizga qaytarib beradigan iloh kim ekan?” – deb ayting. Qarang, oyatlarni qanday qilib bayon etmoqdamiz, ular shundan keyin ham haqdan yuz oʻgirmoqdalar.

Ey Rasulim, yana ularga: “Qani, menga xabar beringlar-chi, Allohning azobi birdan yoki ochiqchasiga kelib qolsa, zolim qavmlardan boshqasi halok qilinarmidi?!” – deb ayting.

Biz payg‘ambarlarni faqat jannat bilan xushxabar beruvchi va doʻzaxdan ogohlantiruvchi qilib yuboramiz. Agarda kim iymon keltirib, oʻzini oʻnglasa oxirat kunida ularga hech qanday xavfu xatar yoʻq va ular g‘am-tashvish ham chekmaydilar.

Ey Muhammad, ularga: “Sizlarga menda Allohning xazinalari bor, demayman, g‘aybni ham bilmayman, “men farishtaman”, ham demayman, men faqat oʻzimga vahiy qilinganga ergashaman”, – deb ayting. Yana ularga: “Koʻradigan odam bilan koʻrmaydigan teng boʻladimi? Tafakkur qilmaysizlarmi axir?!” – deng.

Ey Rasulim, Robbilari huzuriga kelib jam boʻlishdan qoʻrqadigan kimsalarni bu Qurʼon bilan ogohlantiring. Chunki ularning Undan boshqa doʻsti ham himoyachisi ham yoʻqdir. Shoyad, ular taqvo qilsalar.

Ey Rasulim, Robbilarining rizolik yuzini istab ertayu kech duoda boʻlayotgan kimsalarni yoningizdan haydamang. Ularning qilgan amallarining hisoboti xususida sizning zimmangizda hech narsa yoʻq. Shuningdek, sizning qilgan amalingiz hisoboti xususida ularning zimmalarida hech narsa yoʻqdir. Ularni haydab, zolim kimsalardan boʻlib qolmang.

Shunday qilib, Biz ularni “Kelib kelib ichimizdan Alloh anavilarga neʼmat beribdimi?!” – deb aytishlari uchun baʼzilarini boshqalari bilan imtihon qildik. Axir shukr qiluvchilarning kim ekanini Alloh yaxshiroq biluvchi emasmi?

Ey Rasulim, agar sizning yoningizga oyatlarimizga iymon keltiradigan kimsalar kelsalar ularga: “Sizlarga salom boʻlsin, Robbingiz Oʻziga maxluqotlari uchun marhamat qilishni yozdi. Sizlardan kimki bilmay turib biron bir yomon ishni qilib qoʻysa va uni orqasidan tavba qilib oʻzini tuzatsa, shak-shubhasiz, U gunohlarni kechiruvchi – G‘ofur va marhamati keng boʻlgan – Rahim Zotdir.

Ey Rasulim, ularga: “Men Allohdan boshqa sizlar iltijo qilayotganingizga ibodat qilishdan qaytarilganman”, – deb ayting. Yana ularga: “Sizlarning havoyi nafslaringizga ergashmayman. Unda men ham sizlardek toʻg‘ri yoʻldan adashgan boʻlaman va hidoyat topganlardan boʻlmay qolaman”, – deb ayting.

Ey Rasulim, ularga qarata: “Men, albatta, Robbimdan kelgan aniq hujjatga egadirman. Sizlar esa uni yolg‘onga chiqardingiz. Sizlar tez boʻlishni xohlayotgan azobning hukmi menda emas. Hukm faqat Alloh uchun xosdir. U faqat haqiqatni bayon qilib beradi. U haq va botil orasini eng yaxshi ayiruvchidir.

Ey Rasulim, ularga: “Agar sizlar tez boʻlishni xohlayotgan azobning hukmi menda boʻlganda edi, unda men bilan sizning orangizdagi ish allaqachon nihoyasiga yetardi”, – deb ayting. Alloh zolim kimsalarning qilmishlarini yaxshiroq biluvchidir.

G‘aybning kalitlari Uning huzuridadir. Undan boshqasi ularni bilmaydi. U Zot quruqlik va dengizdagi barcha narsalarni biladi. Biror bir barg uzilib tushsa ham, uni biladi. Hatto Yer qaʼridagi qorong‘iliklarda bir urug‘ ham, xoʻlu quruq – barcha mavjudotlar ham aniq kitob boʻlgan Lavh ul-Mahfuzda yozib qoʻyilgandir.

U tunlari sizlarni vafot ettirib uxlatadigan va kunduzlari nimalar qilganingizni biladigan Zotdir. Soʻngra belgilangan umr muddati ado qilinishi uchun sizlarni undan yana tiriltirib uyg‘otadi. Oxirida qaytishingiz yana Uning huzurigadir. Keyin sizlarga bu dunyoda qilgan amallaringizning xabarini beradi.

U bandalarining ustidan mutlaq hukmrondir. Ustingizga qilgan amallaringizni saqlab boruvchi farishtalarni yuboradi. Sizlardan biringizga oʻlim oni kelgan paytda elchilarimiz uning jonini oladilar. Ular vazifalarini benuqson bajaradilar.

Keyin bandalar haqiqiy egalari boʻlgan Allohning huzuriga qaytariladilar. Ogoh boʻlinglar, hukm qilish, faqat Uning Oʻzigagina xosdir va U eng tez hisob-kitob qiluvchidir.

Ey Muhammad, ularga: “Quruqlik va dengiz zulmatining ofatlaridan sizlarni kim qutqaradi? Oʻshanda sizlar ustingizda yo ichingizda Unga: “Ey Robbimiz, agar bizni bu falokatlardan qutqarsang, albatta, shukr qiluvchilardan boʻlamiz”, – deb duo qilar edingiz”, – deb ayting.

Ey Rasulim, “Sizlarni u balolardan va barcha tashvishlardan, faqat Alloh qutqaradi. Shundan keyin ham sizlar yana shirk keltirib yuraverasizlar”, – deb ayting.

Ey Rasulim, ularga qarata: “U sizlarning ustingizdan yoki oyoqlaringiz ostidan azob yuborishga yoxud sizlarni turli guruhlarga aralashtirib, bir-biringizning mashaqqatingizni tottirishga ham qodir boʻlgan Zotdir”, – deb ayting. Qarang, fahmlay olsinlar deb, oyatlarni qanday qilib bayon etmoqdamiz.

Ey Muhammad, qavmingiz bu Qurʼonning haqligini bilgani holda, yolg‘onga chiqardi. Ularga: “Men sizlarga kafil emasman”, – deb ayting.

Ey Rasulim, oyatlarimizga masxara qilib shoʻng‘iyotgan kimsalarni koʻrsangiz, to bundan tiyilib boshqa suhbatga shoʻng‘imagunlaricha, ulardan yuz oʻgiring. Agar shayton sizni yuz oʻgirishdan unuttirib qoʻysa, eslagandan keyin zolim qavmlar bilan birga oʻtirmang.

Allohdan qoʻrquvchi kimsalar zimmasida kofirlar amalining hisoboti xususida hech narsa yoʻqdir. Balki Allohdan qoʻrqarlar, deb eslatma berish bor, xolos.