خ م س

خَمْس сўзининг асли — сонлардан бири бўлган бешдир. Аллоҳ буюради: وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ Яна дейдилар: Улар беш кишидир; олтинчилари итларидир (18/Каҳф 22); فَلَبِثَ فِيهِمْ ألْفَ سَنَةٍ إِلاَّ خَمْسِينَ عَاماً Уларнинг орасида минг йил турди; эллик йил мустасно (29/Анкабут 14).
اَلْخَمِيسُ эса узунлиги бир аршин бўлган либосдир. رُمْحٌ مَخْمُوسٌ бешли найза ибораси ҳам шунга ўхшашдир. خَمْس туяларнинг қора ва ориқ бир туридир. خَمَّسْتُ اْلقَوْمَ أخْمَسُهُمْ бир жамоага тегишли молнинг бешдан бирини олишдир. خَمَّسْتهُمْ ва أخْمِسُهُمْ уларни бешта қилдим, бешинчилари бўлдим деганидир. Кунлардан خَمِيس эса, биз биладиган Пайшанба кунидир.