ف ص ل
Ф-с-л
فَصْل : Икки нарса орасида бўшлиқ пайдо бўлгунга қадар бирини иккинчисидан узоқлаштиришдир. Шу маънодан бўғимларга مَفَاصِل дейилади. Унинг бирлиги مَفْصِل дир. فَصَلْتُ الشَّاةَ : Қўйнинг бўғимларини кесдим. فَصَلَ الْقَوْمُ عَنْ مَكَانِ كَذَا وَانْفَصَلُوا : Жамоа фалон жойдан ажралди.
Аллоҳ буюради: وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ : Карвон йўлга чиққанда, оталари: Агар мени ақлдан озган демасангиз, мен Юсуфнинг ҳидини сезяпман, деди (12/Юсуф 94). Бу сўз феъллар ва гаплар билан боғлиқ ҳолда ҳам ишлатилади: إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ : Ажрим куни — барчаларининг учрашадиган кунидир (44/Духон 40); هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ : Бу фасл кунидир (37/Соффат 21); яъни, ҳақ ботилдан ажратиладиган ва одамлар орасида ҳукм чиқариладиган кундир. Қуйидаги оятлар ҳам шу маънодадир: إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ : Аллоҳ қиёмат кунида уларнинг ораларида ҳукмини чиқаради (22/Ҳаж 17); وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ : У Зот ҳукм қилувчиларнинг энг яхшисидир (6/Анъом 57).
فَصْلُ الْخِطَابِ : Қатъий ҳукм. حُكْمٌ فَيْصَلٌ : Ҳақ билан ботилни бир-биридан ажратувчи ҳукм. لِسِانٌ مِفْصَلٌ : Ажратувчи/баён қилувчи тил. وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا : Ҳар бир нарсани батафсил тарзда баён қилдик (17/Исро 12); الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آَيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ : Алиф, Лом, Ро. Бу — оятлари мустаҳкам қилинган, сўнгра Ҳаким ва Хабир бўлган Аллоҳ томонидан узундан узоқ баён қилинган китобдир (11/Ҳуд 1) ояти қуйидаги оятга ишорадир: وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ : Сенга ҳар бир нарсани баён қилиб берувчи, ҳидоят ва раҳмат ҳамда мусулмонлар учун хушхабар бўлган Китобни нозил қилдик (16/Наҳл 89).
فَصِيلَةُ الرَّجُلِ : Кишининг ундан ажралган қариндошлари. Аллоҳ буюради: وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ : Уни ўз паноҳига оладиган қариндоши (70/Маъориж 13); فِصَال : Бола билан сут орасини кесиш/болани сутдан ажратиш: فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا : Агар ота-она иккови ўзаро маслаҳатлашиб ва бир-бирлари билан келишиб болани кўкракдан ажратишни хоҳласалар, уларга гуноҳ бўлмайди (2/Бақара 233); وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ : Кўкракдан ажратилиши икки йил ичида бўлади (31/Луқмон 14). فَصِيل : Сўзи ҳам шу маънодан келади; лекин бу сутдан ажратилган туя боласи маъносидадир.
اَلْمُفَصَّلُ مِنَ الْقُرْآَنِ : Қуръоннинг охирги еттидан бир қисми. Чунки Қуръоннинг бу қисмида қиссалар орасига қисқа суралар киради. فَوَاصِل : Оятларнинг охирларига дейилади. فَوَاصِلُ الْقِلاَدَةِ : Маржон тизмасининг оралиқлари орасига ўтказилган дур/мунчоқ. فَصِيل : Шаҳар қалъа деворидан пастроқ бўлган девор. Ҳадисда шундай келади: مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فَاصِلَةً فَلَهُ مِنَ اْلأَجْرِ كَذَا : Ким куфр билан иймон орасини ажратувчи бир инфоқ қилса, унга шунча мукофот бордир.
Аллоҳ буюради: وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ : Карвон йўлга чиққанда, оталари: Агар мени ақлдан озган демасангиз, мен Юсуфнинг ҳидини сезяпман, деди (12/Юсуф 94). Бу сўз феъллар ва гаплар билан боғлиқ ҳолда ҳам ишлатилади: إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ : Ажрим куни — барчаларининг учрашадиган кунидир (44/Духон 40); هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ : Бу фасл кунидир (37/Соффат 21); яъни, ҳақ ботилдан ажратиладиган ва одамлар орасида ҳукм чиқариладиган кундир. Қуйидаги оятлар ҳам шу маънодадир: إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ : Аллоҳ қиёмат кунида уларнинг ораларида ҳукмини чиқаради (22/Ҳаж 17); وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ : У Зот ҳукм қилувчиларнинг энг яхшисидир (6/Анъом 57).
فَصْلُ الْخِطَابِ : Қатъий ҳукм. حُكْمٌ فَيْصَلٌ : Ҳақ билан ботилни бир-биридан ажратувчи ҳукм. لِسِانٌ مِفْصَلٌ : Ажратувчи/баён қилувчи тил. وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا : Ҳар бир нарсани батафсил тарзда баён қилдик (17/Исро 12); الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آَيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ : Алиф, Лом, Ро. Бу — оятлари мустаҳкам қилинган, сўнгра Ҳаким ва Хабир бўлган Аллоҳ томонидан узундан узоқ баён қилинган китобдир (11/Ҳуд 1) ояти қуйидаги оятга ишорадир: وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ : Сенга ҳар бир нарсани баён қилиб берувчи, ҳидоят ва раҳмат ҳамда мусулмонлар учун хушхабар бўлган Китобни нозил қилдик (16/Наҳл 89).
فَصِيلَةُ الرَّجُلِ : Кишининг ундан ажралган қариндошлари. Аллоҳ буюради: وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ : Уни ўз паноҳига оладиган қариндоши (70/Маъориж 13); فِصَال : Бола билан сут орасини кесиш/болани сутдан ажратиш: فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا : Агар ота-она иккови ўзаро маслаҳатлашиб ва бир-бирлари билан келишиб болани кўкракдан ажратишни хоҳласалар, уларга гуноҳ бўлмайди (2/Бақара 233); وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ : Кўкракдан ажратилиши икки йил ичида бўлади (31/Луқмон 14). فَصِيل : Сўзи ҳам шу маънодан келади; лекин бу сутдан ажратилган туя боласи маъносидадир.
اَلْمُفَصَّلُ مِنَ الْقُرْآَنِ : Қуръоннинг охирги еттидан бир қисми. Чунки Қуръоннинг бу қисмида қиссалар орасига қисқа суралар киради. فَوَاصِل : Оятларнинг охирларига дейилади. فَوَاصِلُ الْقِلاَدَةِ : Маржон тизмасининг оралиқлари орасига ўтказилган дур/мунчоқ. فَصِيل : Шаҳар қалъа деворидан пастроқ бўлган девор. Ҳадисда шундай келади: مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فَاصِلَةً فَلَهُ مِنَ اْلأَجْرِ كَذَا : Ким куфр билан иймон орасини ажратувчи бир инфоқ қилса, унга шунча мукофот бордир.