أَلتَّاءَات

Сўз бошида келадиган التَّاء ҳарфи қасамни ифодалайди: وَتَاللَّهِ َلأَكِيدَنَّ أَصْنَامَكُم Аллоҳ номига қасамки, бутларингизга бир найранг қиламан, (21/Анбиё 57) ояти каби. Келаси замонни билдирувчи феълларда ишлатиладиган “то” эса, иккинчи шахсни билдиради: أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ Бас, ахир одамларни мўмин бўлишлари учун сиз мажбур қиласизми? (10/Юнус 99) оятида бўлганидек. “То” ишлатиладиган ўринлардан яна бири — муаннасликни билдиришдир: ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ لْمَلاَئِكَةُ Сўнгра тўғри бўлган кимсалар устига фаришталар тушади, (41/Фуссилат 30) мисолида бўлганидек.
Сўз охирида келадиган “то” эса, ё муаннасликни билдириш учун келган зиёда “то”дир. Бу қироат чоғида шу ерда тўхталганда “ҳо”га айланади: قَائِمَةٌ каби; ёки ҳам тўхташда, ҳам ўтишда “то” бўлиб қолади; бу أُخْتٌ ва بِنْتٌ сўзларидаги “то” кабидир; ёхуд алиф билан бирга келадиган кўпликларда учрайдики, бунинг мисоллари مُسْلِمَاتٌ ва مُؤْمِنَاتٌ каби сўзлардир. Мози феълнинг охирида келадиган “то” эса, биринчи шахс олмошидир. Аллоҳ таолонинг وَجَعَلْتُ لَهُ مَالاً مَمْدُوداً Унга кўплаб мол-дунё бердим, (74/Муддассир 12) деган сўзи каби; фатҳали келганда эса, иккинчи шахс олмоши бўлади; أَنعَمْتَ عَلَيهِمْ Ўзинг неъмат берганларинг йўлига (1/Фотиҳа 7) ояти каби. Иккинчи шахснинг муаннаслигини кўрсатиш учун эса, касрали бўлиши керак; لَقَدْ جِئْتِ شَيْئاً فَرِيّاً дарҳақиқат, сен қизиқ бир иш қилибсан(19/Марям 27) каби.
والله أعلم
Аллоҳ [тўғрисини] яхшироқ билади.
 
تَمَّ كِتَابُ التَّاءِ