أ ب ى

إبَاء : Шиддат билан қарши чиқиш/асло қабул қилишга кўнмасликдир. Демак, ҳар бир ибоъ қаршилик кўрсатишдир, аммо ҳар бир қаршилик кўрсатиш ибоъ эмас. Аллоҳ таоло буюради: وَيَأْبَى اللّهُ إِلاَّ أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ : Аллоҳ Ўз нурининг батамом бўлмаслигини асло қабул қилмайди (9/Тавба 32); وَتَأْبَى قُلُوبُهُمْ : ва қалблари шиддат билан қаршилик кўрсатади (9/Тавба 8); أَبَى وَاسْتَكْبَرَ : Асло қабул қилишга кўнмади ва такаббурлик қилди (2/Бақара 34); إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى : Иблис бундан мустасно; (У,) шиддат билан қарши чиқди (20/Тоҳо 116). Бир ҳадисда; كُلُّكُمْ فِي اْلَجَنَّةِ إلاَّ مَنْ أبَى : Барчангиз жаннатдасиз; шиддат билан қаршилик кўрсатган киши бундан мустасно, дейилади. Шу маънода зулмга чидай олмайдиган кишига رَجَلٌ أبِىٌّ дейилади. أبَيْتَ الضَيْرَ تأْبَى ибораси ҳам шу маънодадир. Ҳайвон ичига ёввойи қўйнинг пешоби/сийдиги аралашган сувни ичгани сабабли сув ичмаслик касаллигига йўлиқади; ҳайвоннинг ана шу ҳолатини ифодалаш учун تَيْسٌ آبَى ва عَنْزٌ أبْوَاءُ иборалари ишлатилади.