ر ق ب
Р-қ-б
رَقَبَة /Бўйин: Таниш аъзонинг номидир; сўнгра у билан бутун бадан назарда тутилади. Урфда эса қулларга ном бўлган; худди бош ва орқа сўзлари билан минадиган ҳайвонлар назарда тутилгани каби. Бу маънода шундай дейилади: فُلاَنٌ يَرْبِطُ كَذَا رَأْسًا وَكَذَا ظَهْرًا : Фалончи шунча бош ва шунча орқа боғламоқда/боқмоқда. Аллоҳ буюради: وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَئًا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ : Мўминни янглишиб ўлдириб қўйган кимсанинг бир мўмин қулни озод қилиши лозим бўлади (4/Нисо 92); وَفِي الرِّقَابِ : Бўйинтуруқ остида бўлганларга (2/Бақара 177); яъни қуллардан мукотаба битимини тузганларга. Булар закот бериладиган кимсалардир.
رَقَبْتُهُ : Унинг бўйнига теккиздим. رَقَبْتُهُ : Уни муҳофаза қилдим. رَقِيب : Муҳофаза қилувчи маъносидадир. Бу сўзнинг ушбу маънога келиши, ё муҳофаза қилувчининг муҳофаза қилинаётганнинг бўйнини кузатиши, ёки ўз бўйнини юқорига кўтариши сабаблидир. Аллоҳ буюради: وَارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ : Кузатиб туринглар, мен ҳам сизлар билан бирга кузатувчиман (11/Ҳуд 93); مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ : Инсон бирор сўз айтмайдики, унинг олдида (уни) кузатувчи, айтганларини ёзиб оладиган ҳозиру нозир бир фаришта бўлмаса (50/Қоф 18); لاَ يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلاَّ وَلاَ ذِمَّةً : Бир мўмин ҳақида на бир қасамга риоя қиладилар, на бир аҳдга (9/Тавба 10).
مَرْقَب : Кузатувчи устида туриб кузатадиган баланд жойга айтилади [қоровул минораси]. Ўқлар билан қимор ўйнаётганларни назорат қилувчи [ҳакам]га ҳам дейилади. Қимор ўқларининг учинчисига ҳам худди шу ном берилади. : Кузатган ҳолда эҳтиёт бўлди. Ушбу оят шу маънодадир: : (28/Қосос 21).
رَقَبْتُهُ : Унинг бўйнига теккиздим. رَقَبْتُهُ : Уни муҳофаза қилдим. رَقِيب : Муҳофаза қилувчи маъносидадир. Бу сўзнинг ушбу маънога келиши, ё муҳофаза қилувчининг муҳофаза қилинаётганнинг бўйнини кузатиши, ёки ўз бўйнини юқорига кўтариши сабаблидир. Аллоҳ буюради: وَارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ : Кузатиб туринглар, мен ҳам сизлар билан бирга кузатувчиман (11/Ҳуд 93); مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ : Инсон бирор сўз айтмайдики, унинг олдида (уни) кузатувчи, айтганларини ёзиб оладиган ҳозиру нозир бир фаришта бўлмаса (50/Қоф 18); لاَ يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلاَّ وَلاَ ذِمَّةً : Бир мўмин ҳақида на бир қасамга риоя қиладилар, на бир аҳдга (9/Тавба 10).
مَرْقَب : Кузатувчи устида туриб кузатадиган баланд жойга айтилади [қоровул минораси]. Ўқлар билан қимор ўйнаётганларни назорат қилувчи [ҳакам]га ҳам дейилади. Қимор ўқларининг учинчисига ҳам худди шу ном берилади. : Кузатган ҳолда эҳтиёт бўлди. Ушбу оят шу маънодадир: : (28/Қосос 21).