ق د م

قَدَم : Оёқ. Кўплиги أَقْدَام шаклида келади: وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ : Бу билан қадамларингизни мустаҳкам қилсин (8/Анфол 11). Илгарилаш ва ортда қолиш ҳам шу асосда баҳоланади. ( قبل ) моддасида зикр қилганимиздек تَقَدُّم /илгарилаш тўрт хил бўлади. «Фалон нарса янгидир»; «Фалон нарса эскидир», дейилади. Бу ё икки замон, ёки шараф/устунлик жиҳатидан бўлади. Масалан: فُلاَنٌ مُتَقَدِّمٌ عَلَى فُلاَنٍ : Фалон киши фалон кишидан кўра устунроқдир. Ёки, ўзисиз бошқасининг мавжуд бўлиши имконсиз бўлгани сабабли бу ибора ишлатилади. Масалан, اَلْوَاحِدُ مُتَقَدِّمٌ عَلَى الْعَدَدِ (Бир — бошқа сонлардан олдиндир) деганинг каби. Бу сўз шу маънодадир: Агар бирнинг йўқолиши тасаввур қилинса, бошқа сонлар ҳам йўқолади.
قِدَم : Ўтган замонда мавжуд бўлишдир. بَقَاء : Келажакда мавжуд бўлишдир. Аллоҳнинг сифати ҳақида шундай ривоят қилинган: يَا قَدِيمَ اْلإِحْسَانِ : Эй эҳсони қадим/азалий бўлган Аллоҳим! На Қуръонда, на саҳиҳ ривоятларда Аллоҳнинг сифати сифатида قَدِيم сўзи келмаган. Каломшунослар (мутакаллимлар) эса бу сўзни ишлатадилар ва Аллоҳни у билан сифатлайдилар.
قَدِيم сўзи кўпинча замон жиҳатидан ишлатилади: ... كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ : Эски хурмо бутоғи каби (36/Ёсин 39); وَبَشِّرِ الَّذِينَ آَمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ : Иймон келтирганларга, Роббилари ҳузурида улар учун қадами сидқ борлигини хушхабар бер (10/Юнус 2); яъни ўтган бир фазилат. Бу — исми масдардир. قَدَّمْتُ كَذَا : Мана шуни тақдим қилдим. أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ : (36/Ёсин 12); яъни қилган ишларини. (50/Қоф 28).