ق ر ن
Қ-р-н
ِاقْتِرَان сўзи ҳар қандай маънода икки ёки ундан кўп нарсани бир жойга тўплаш борасида худди اِزْدِوَاج сўзи кабидир. Аллоҳ буюради: فَلَوْلاَ أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جَاءَ مَعَهُ الْمَلاَئِكَةُ مُقْتَرِنِينَ : Унга олтин билагузуклар берилиши ёки ёнида унга ёрдам берадиган фаришталар ҳамроҳ бўлиб келиши керак эмасми? (43/Зухруф 53).
قَرَنْتُ الْبَعِيرَ بِالْبَعِيرِ : Икки туяни бир жойга келтирдим. Ўзи билан боғланадиган арқонга قَرَن дейилади. Кўплик маъносида قَرَّنْتُهُ : Уни жуда маҳкам боғладим, дейилади. Аллоҳ буюради: وَآَخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ : Темир занжирларга боғланган бошқа жонзотларни ҳам (унинг амрига бердик) (38/Сод 38).
فُلاَنٌ قَرْنُ فُلاَنٍ فيِ اْلوِلاَدَةِ : Фалон киши туғилишда фалончининг тенгидир/У билан бир ёшдадир. وَقَرِينُهُ وَقِرْنُهُ فِي اْلجَلاَدَةِ وَفيِ اْلقُوَّةِ وَفيِ غَيْرِهَا مِنَ اْلأَحْوَالِ : Фалон киши жасорат, куч ва бошқа ҳолатларда фалончининг тенгидир. Аллоҳ буюради: إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ : Менинг бир дўстим бор эди (37/Соффат 51); وَقَالَ قَرِينُهُ هَذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ : Қарини: мана бу ёнимдаги тайёр (нарса)дир, деди (50/Қоф 23). Бу охирги оят зикр қилинган нарсанинг гувоҳига ишора қилмоқда.
قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَكِنْ كَانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ : Ёнидаги дўсти дейди: Эй Роббимиз! Мен уни туғёнга солганим йўқ. Лекин унинг ўзи узоқ залолат ичида эди (50/Қоф 27); وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ : Ким Раҳмоннинг зикридан кўр бўлса, унга бир шайтонни бириктириб қўямиз; бас, шайтон унинг (ажралмас) ҳамроҳи бўлади (43/Зухруф 36).
قَرِين сўзининг кўплиги قُرَنَاء шаклида келади: وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ : Биз уларнинг ёнига бир қанча дўстлар бириктириб қўйдик (41/Фуссилат 25).
قَرْن : Айни бир вақтда бирга бўлган жамоа. Кўплиги قُرُون шаклида келади. Аллоҳ буюради: وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا : Сизлардан олдин, зулм қилганлари ва пайғамбарлари уларга очиқ ҳужжатлар келтирган бўлса-да иймон келтирмаганлари сабабли қанчадан-қанча наслларни ҳалок қилганмиз (10/Юнус 13); وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ : Нуҳдан кейин қанчадан-қанча наслларни ҳалок қилдик (17/Исро 17); وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ : Биз улардан олдин қанчадан-қанча наслларни ҳалок қилдик (19/Марям 98); وَعَادًا وَثَمُودَ وَأَصْحَابَ الرَّسِّ وَقُرُونًا بَيْنَ ذَلِكَ كَثِيرًا : Од, Самуд ва қудуқ эгаларини ҳамда шу орада яна кўплаб наслларни (инкорлари туфайли ҳалок қилдик) (25/Фурқон 38); ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آَخَرِينَ : Сўнгра улардан кейин бошқа бир авлодни яратдик (23/Муъминун 31); ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُونًا آَخَرِينَ : Сўнгра улардан кейин бошқа авлодларни яратдик (23/Муъминун 42).
Тана билан бирга бўлгани учун нафс/руҳга قَرُون дейилади. Орқа оёғини олдинги оёғининг ўрнига қўядиган туяга ҳам قَرُون дейилади. Бу ҳолатда гўё туя орқа оёғини олдинги оёғи билан бирлаштираётгандек бўлади.
قَرَن : Садоқ/ғилоф. Ғилоф ёй билан бирга бўлганда унга шу ном берилади, акс ҳолда унга قَرَن дейилмайди.
Туянинг икки елинидан бири иккинчисига яқинлашганда نَاقَةٌ قَرُونٌ дейилади. قِرَان : Ҳаж ва умрани бирга адо этишга айтилади. Бу сўз икки нарсани бирлаштириш маъносида ҳам ишлатилади. قَرْنُ الشَّاةِ وَاْلبَقَرَةِ : Қўй ва сигир шохи.
قَرَن : Катта суяк. كَبْشٌ أَقْرَنُ : Катта шохли қўчқор. شَاةٌ قَرْنَاءُ : Катта шохли урғочи қўй. Аёл бачадонида пайдо бўладиган шиш ҳам قَرَن деб номланган. Чунки бу шиш шакл жиҳатидан шохга ўхшайди ва эркак у билан яқинлик қилганда, худди шохнинг тегишидан пайдо бўладиган оғриқ каби оғриқ чекади.
قَرْنُ الْجَبَلِ : Тоғнинг энг юксак қисми.
قَرْنُ اْلمَرْأَةِ : Аёлнинг соч ўрими.
قَرْنُ اْلمِرْآَةِ : Ойнанинг четлари.
قَرْنُ اْلفَلاَةِ : Чўлнинг чети/учи. قَرْنُ الشَّمْسِ : Чиқаётганда қуёшнинг кўринадиган илк қисми, қуёшнинг биринчи нури.
قَرْنُ الشَّيْطَانِ : Шайтоннинг бошининг ёни, кучи, тобелари.
Юқоридагиларнинг барчаси шохга ўхшатилган.
ذُو اْلقَرْنَيْنِ /Зул-Қарнайн: Биз биладиган донишманд кишининг хос исмидир. Пайғамбар (сав) Али (р.а.)га: إِنَّ لَكَ بَيْتًا فيِ اْلجَنَّةِ وَإِنَّكَ لَذُو قَرْنَيْهَا : Сен учун жаннатда бир уй бор ва сен унинг икки шохининг соҳибисан деб айтгани шу маънодадир: Сен умматнинг икки шохининг соҳибисан. Яъни сен уларнинг орасида икки шох соҳиби кабисан.
قَرَنْتُ الْبَعِيرَ بِالْبَعِيرِ : Икки туяни бир жойга келтирдим. Ўзи билан боғланадиган арқонга قَرَن дейилади. Кўплик маъносида قَرَّنْتُهُ : Уни жуда маҳкам боғладим, дейилади. Аллоҳ буюради: وَآَخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ : Темир занжирларга боғланган бошқа жонзотларни ҳам (унинг амрига бердик) (38/Сод 38).
فُلاَنٌ قَرْنُ فُلاَنٍ فيِ اْلوِلاَدَةِ : Фалон киши туғилишда фалончининг тенгидир/У билан бир ёшдадир. وَقَرِينُهُ وَقِرْنُهُ فِي اْلجَلاَدَةِ وَفيِ اْلقُوَّةِ وَفيِ غَيْرِهَا مِنَ اْلأَحْوَالِ : Фалон киши жасорат, куч ва бошқа ҳолатларда фалончининг тенгидир. Аллоҳ буюради: إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ : Менинг бир дўстим бор эди (37/Соффат 51); وَقَالَ قَرِينُهُ هَذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ : Қарини: мана бу ёнимдаги тайёр (нарса)дир, деди (50/Қоф 23). Бу охирги оят зикр қилинган нарсанинг гувоҳига ишора қилмоқда.
قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَكِنْ كَانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ : Ёнидаги дўсти дейди: Эй Роббимиз! Мен уни туғёнга солганим йўқ. Лекин унинг ўзи узоқ залолат ичида эди (50/Қоф 27); وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ : Ким Раҳмоннинг зикридан кўр бўлса, унга бир шайтонни бириктириб қўямиз; бас, шайтон унинг (ажралмас) ҳамроҳи бўлади (43/Зухруф 36).
قَرِين сўзининг кўплиги قُرَنَاء шаклида келади: وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ : Биз уларнинг ёнига бир қанча дўстлар бириктириб қўйдик (41/Фуссилат 25).
قَرْن : Айни бир вақтда бирга бўлган жамоа. Кўплиги قُرُون шаклида келади. Аллоҳ буюради: وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا : Сизлардан олдин, зулм қилганлари ва пайғамбарлари уларга очиқ ҳужжатлар келтирган бўлса-да иймон келтирмаганлари сабабли қанчадан-қанча наслларни ҳалок қилганмиз (10/Юнус 13); وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ : Нуҳдан кейин қанчадан-қанча наслларни ҳалок қилдик (17/Исро 17); وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ : Биз улардан олдин қанчадан-қанча наслларни ҳалок қилдик (19/Марям 98); وَعَادًا وَثَمُودَ وَأَصْحَابَ الرَّسِّ وَقُرُونًا بَيْنَ ذَلِكَ كَثِيرًا : Од, Самуд ва қудуқ эгаларини ҳамда шу орада яна кўплаб наслларни (инкорлари туфайли ҳалок қилдик) (25/Фурқон 38); ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آَخَرِينَ : Сўнгра улардан кейин бошқа бир авлодни яратдик (23/Муъминун 31); ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُونًا آَخَرِينَ : Сўнгра улардан кейин бошқа авлодларни яратдик (23/Муъминун 42).
Тана билан бирга бўлгани учун нафс/руҳга قَرُون дейилади. Орқа оёғини олдинги оёғининг ўрнига қўядиган туяга ҳам قَرُون дейилади. Бу ҳолатда гўё туя орқа оёғини олдинги оёғи билан бирлаштираётгандек бўлади.
قَرَن : Садоқ/ғилоф. Ғилоф ёй билан бирга бўлганда унга шу ном берилади, акс ҳолда унга قَرَن дейилмайди.
Туянинг икки елинидан бири иккинчисига яқинлашганда نَاقَةٌ قَرُونٌ дейилади. قِرَان : Ҳаж ва умрани бирга адо этишга айтилади. Бу сўз икки нарсани бирлаштириш маъносида ҳам ишлатилади. قَرْنُ الشَّاةِ وَاْلبَقَرَةِ : Қўй ва сигир шохи.
قَرَن : Катта суяк. كَبْشٌ أَقْرَنُ : Катта шохли қўчқор. شَاةٌ قَرْنَاءُ : Катта шохли урғочи қўй. Аёл бачадонида пайдо бўладиган шиш ҳам قَرَن деб номланган. Чунки бу шиш шакл жиҳатидан шохга ўхшайди ва эркак у билан яқинлик қилганда, худди шохнинг тегишидан пайдо бўладиган оғриқ каби оғриқ чекади.
قَرْنُ الْجَبَلِ : Тоғнинг энг юксак қисми.
قَرْنُ اْلمَرْأَةِ : Аёлнинг соч ўрими.
قَرْنُ اْلمِرْآَةِ : Ойнанинг четлари.
قَرْنُ اْلفَلاَةِ : Чўлнинг чети/учи. قَرْنُ الشَّمْسِ : Чиқаётганда қуёшнинг кўринадиган илк қисми, қуёшнинг биринчи нури.
قَرْنُ الشَّيْطَانِ : Шайтоннинг бошининг ёни, кучи, тобелари.
Юқоридагиларнинг барчаси шохга ўхшатилган.
ذُو اْلقَرْنَيْنِ /Зул-Қарнайн: Биз биладиган донишманд кишининг хос исмидир. Пайғамбар (сав) Али (р.а.)га: إِنَّ لَكَ بَيْتًا فيِ اْلجَنَّةِ وَإِنَّكَ لَذُو قَرْنَيْهَا : Сен учун жаннатда бир уй бор ва сен унинг икки шохининг соҳибисан деб айтгани шу маънодадир: Сен умматнинг икки шохининг соҳибисан. Яъни сен уларнинг орасида икки шох соҳиби кабисан.