أ ن ث
А-н-с
أُنْثَى аёл сўзи эркакнинг зиддидир. Асл эътибори билан улар орасидаги фарқ жинсий аъзоларига қараб белгиланади. وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتَ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى , Эркакми ёки аёлми, ким мўмин бўла туриб солиҳ амал қилса.. (4/Нисо 124). Аёллар барча жонзотларда эркаклардан кучсиз бўлгани учун, бу сўзда кучсизлик ўлчов бўлиб қолган. Шунинг учун иши кучсиз бўлганга «аёл» дейилган. Шу маънога кўра حَديِدٌ أنيِثٌ дейилган, бу хом темир деганидир. Шоир шундай дейди:
28- عِنْدِي جُرَازٌ لاَ أَفَلُّ وَلاَ أَنِيثُ
28- [Унга билдиради: берадиганим — ақл/дият]
Ўткир қиличдир; на ўтмас, на юмшоқ.
أَرْضٌ أَنِيثٌ ибораси ҳам юмшоқ тупроқ деганидир ва аёллардаги юмшоқлик асос қилиб олиниб, шундай дейилган. Унинг ниҳоятда серҳосил бўлиши аёлларга ўхшатилиб ҳам шундай дейилган бўлиши мумкин. أَرْضٌ حُرَّة ва وَلُودَة эркин ва туғувчан тупроқ дейилиши ҳам шундандир.
Баъзи нарсаларда сўзнинг ҳукми эркакка ўхшатилгани учун, уларнинг ҳукми музаккар деб қабул қилингани каби, баъзи сўзларнинг ҳукми аёлга ўхшатилиб, муаннас деб қабул қилинган. Мана, يَدٌ қўл, أُذُن қулоқ, خِصْيَة шулардандир. Масалан, моякларга бу ном берилиши أُنْثَيَيْن икки аёл сўзининг муаннас деб қабул қилинганидандир. Қулоқ сўзлари ҳам шундайдир. Шоир шундай дейди:
29- وَكُنَّا إِذَا اْلقَيْسِيَّ نَبَّ عَوْدُهُ لاَ
ضْرَبْنَاهُ تَحْتَ اْلأُنْثَيَيْنِ عَلَى اْلكردِ
29- Биз қайслик маълум ёшга етганда, унсайайн остидан бўйнига урардик. 30. деб қабул қилинади. (53/Нажм 19-20) оятида кўринганидек, муаннас эди, деганлар. : Фақат мунфаъил бўлиб, фоил бўлмаган. Булар эса жонсиз мавжудотлардир. : Бир жиҳатдан мунфаъил, бир жиҳатдан эса фоил бўлганлар. Булар эса фаришталар, инсонлар ва жинлар каби мавжудотлардир. Бир жиҳатдан Аллоҳга нисбатан мақомида бўлган бу мавжудотлар, ўз қилмишларига нисбатан эса деб номлади ва шу йўл билан уларни далил олдида жим қилиб қўйди ҳамда ақл билан иш кўрмайдиган, эшитмайдиган, кўрмайдиган, ҳатто ҳеч қандай иш қила олмайдиган нарсаларни худо деб билишдек эътиқодларида нақадар жоҳил эканликларига диққатларини тортди. ? (19/Марям 42) сўзи ҳам шу маънодадир. (43/Зухруф 19) сўзи эса, , деганларнинг эътиқодига кўра айтилган.
28- عِنْدِي جُرَازٌ لاَ أَفَلُّ وَلاَ أَنِيثُ
28- [Унга билдиради: берадиганим — ақл/дият]
Ўткир қиличдир; на ўтмас, на юмшоқ.
أَرْضٌ أَنِيثٌ ибораси ҳам юмшоқ тупроқ деганидир ва аёллардаги юмшоқлик асос қилиб олиниб, шундай дейилган. Унинг ниҳоятда серҳосил бўлиши аёлларга ўхшатилиб ҳам шундай дейилган бўлиши мумкин. أَرْضٌ حُرَّة ва وَلُودَة эркин ва туғувчан тупроқ дейилиши ҳам шундандир.
Баъзи нарсаларда сўзнинг ҳукми эркакка ўхшатилгани учун, уларнинг ҳукми музаккар деб қабул қилингани каби, баъзи сўзларнинг ҳукми аёлга ўхшатилиб, муаннас деб қабул қилинган. Мана, يَدٌ қўл, أُذُن қулоқ, خِصْيَة шулардандир. Масалан, моякларга бу ном берилиши أُنْثَيَيْن икки аёл сўзининг муаннас деб қабул қилинганидандир. Қулоқ сўзлари ҳам шундайдир. Шоир шундай дейди:
29- وَكُنَّا إِذَا اْلقَيْسِيَّ نَبَّ عَوْدُهُ لاَ
ضْرَبْنَاهُ تَحْتَ اْلأُنْثَيَيْنِ عَلَى اْلكردِ
29- Биз қайслик маълум ёшга етганда, унсайайн остидан бўйнига урардик. 30. деб қабул қилинади. (53/Нажм 19-20) оятида кўринганидек, муаннас эди, деганлар. : Фақат мунфаъил бўлиб, фоил бўлмаган. Булар эса жонсиз мавжудотлардир. : Бир жиҳатдан мунфаъил, бир жиҳатдан эса фоил бўлганлар. Булар эса фаришталар, инсонлар ва жинлар каби мавжудотлардир. Бир жиҳатдан Аллоҳга нисбатан мақомида бўлган бу мавжудотлар, ўз қилмишларига нисбатан эса деб номлади ва шу йўл билан уларни далил олдида жим қилиб қўйди ҳамда ақл билан иш кўрмайдиган, эшитмайдиган, кўрмайдиган, ҳатто ҳеч қандай иш қила олмайдиган нарсаларни худо деб билишдек эътиқодларида нақадар жоҳил эканликларига диққатларини тортди. ? (19/Марям 42) сўзи ҳам шу маънодадир. (43/Зухруф 19) сўзи эса, , деганларнинг эътиқодига кўра айтилган.