أ
Алиф
Жумлада маъно ташувчи алифлар уч хилдир.
1. Сўзнинг бошида келадиган алифлар.
2. Сўзнинг ўртасида келадиган алифлар.
3. Сўзнинг охирида келадиган алифлар.
Сўзнинг бошида келадиган алифлар ҳам бир неча хилдир.
Биринчидан: ألِفُ اْلاِسْتِخْبَارِ истихбор алифидир. Буни истифҳом алифи деб изоҳлашдан кўра истихбор алифи деб изоҳлаш яхшироқдир; чунки: у истифҳомни ҳам, инкор, табкит, нафй ва тасвия каби бошқаларини ҳам ўз ичига олади.
Истифҳом алифининг бир мисоли Аллоҳ таолонинг: أتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا У ерда бузғунчилик қиладиган кимсани халифа қиласанми? (2/Бақара 30) деган сўзида бор.
Иккинчиси, ألِفُ التَّبْكِيتِ Табкит алифи бўлиб, у ё мухотаб учун, ё бошқаси учун бўлади. أذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا Дунё ҳаётингизда барча гўзал нарсаларингизни тугатдингиз, шундай ми (46/Аҳқоф 20); أتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّهِ عَهْداً فَلَنْ يُخْلِفَ اللّهُ عَهْدَهُ Сизлар Аллоҳ ҳузуридан бир аҳд олганмисизки, Аллоҳ аҳдига сира хилоф қилмайди (2/Бақара 80); آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ Эндими? Ҳолбуки, сен бундан олдин итоатсизлик қилган эдинг (10/Юнус 91); أفَإِنْ مَاتَ أوْ قُتِلَ У ўлса ёки ўлдирилса.. (3/Оли Имрон 144); أفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ Сен ўлсанг, улар абадий қолувчимилар? (21/Анбиё 34); أكَانَ لِلنَّاسِ عَجَباً ...Одамларга ажабланарли бўлдими?.. (10/Юнус 2); آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أمِ اْلأُنْثَيَيْنِ Аллоҳ буларнинг эркаклариними, урғочилариними ҳаром қилди? (6/Анъом 144).
Учинчиси, ألِفُ التَّسْوِيَةِ (14/Иброҳим 21)(35/Фотир 37)., каби. (66/Таҳрим 11) ояти каби. Лом, каби. деб чақиришда ишлатиладиган алиф каби. ] каби сўзлардаги алифлар каби. с (33/Аҳзоб 67); лекин бу алиф маъно жиҳатидан ҳисобга олинмайди; чунки: у фақат сўзнинг талаффузини тўғрилаш учундир.
1. Сўзнинг бошида келадиган алифлар.
2. Сўзнинг ўртасида келадиган алифлар.
3. Сўзнинг охирида келадиган алифлар.
Сўзнинг бошида келадиган алифлар ҳам бир неча хилдир.
Биринчидан: ألِفُ اْلاِسْتِخْبَارِ истихбор алифидир. Буни истифҳом алифи деб изоҳлашдан кўра истихбор алифи деб изоҳлаш яхшироқдир; чунки: у истифҳомни ҳам, инкор, табкит, нафй ва тасвия каби бошқаларини ҳам ўз ичига олади.
Истифҳом алифининг бир мисоли Аллоҳ таолонинг: أتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا У ерда бузғунчилик қиладиган кимсани халифа қиласанми? (2/Бақара 30) деган сўзида бор.
Иккинчиси, ألِفُ التَّبْكِيتِ Табкит алифи бўлиб, у ё мухотаб учун, ё бошқаси учун бўлади. أذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا Дунё ҳаётингизда барча гўзал нарсаларингизни тугатдингиз, шундай ми (46/Аҳқоф 20); أتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّهِ عَهْداً فَلَنْ يُخْلِفَ اللّهُ عَهْدَهُ Сизлар Аллоҳ ҳузуридан бир аҳд олганмисизки, Аллоҳ аҳдига сира хилоф қилмайди (2/Бақара 80); آلآنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ Эндими? Ҳолбуки, сен бундан олдин итоатсизлик қилган эдинг (10/Юнус 91); أفَإِنْ مَاتَ أوْ قُتِلَ У ўлса ёки ўлдирилса.. (3/Оли Имрон 144); أفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ Сен ўлсанг, улар абадий қолувчимилар? (21/Анбиё 34); أكَانَ لِلنَّاسِ عَجَباً ...Одамларга ажабланарли бўлдими?.. (10/Юнус 2); آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أمِ اْلأُنْثَيَيْنِ Аллоҳ буларнинг эркаклариними, урғочилариними ҳаром қилди? (6/Анъом 144).
Учинчиси, ألِفُ التَّسْوِيَةِ (14/Иброҳим 21)(35/Фотир 37)., каби. (66/Таҳрим 11) ояти каби. Лом, каби. деб чақиришда ишлатиладиган алиф каби. ] каби сўзлардаги алифлар каби. с (33/Аҳзоб 67); лекин бу алиф маъно жиҳатидан ҳисобга олинмайди; чунки: у фақат сўзнинг талаффузини тўғрилаш учундир.