د خ ن

دُخَان /Тутун, عُثَان сингари, алангага ҳамроҳ бўладиган нарсадир. Аллоҳ буюради: ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء وَهِيَ دُخَانٌ : Сўнгра тутун ҳолатдаги осмонга юзланди (41/Фуссилат 11); яъни, тутунга ўхшаган осмонга юзланди. Бу оят осмоннинг ҳеч қандай таянчи йўқлигига ишорадир. دَخَنَتِ النَّارُ تَدْخَنُ : Оловнинг тутуни кўпайди. دُخْنَة ҳам шу маънодан келади; аммо бу сўз тутатиладиган хушбўй ҳидлар маъносида маълумдир.
دَخِنَ الطَّبِيخُ : Тутун таомни бузди. Тутуннинг ранги эътиборга олиниб шундай дейилади: شَاةٌ دَخْنَاءُ /Қорамтир қўй. ذَاتُ دُخْنَةٍ /Қорамтир рангда. لَيْلَةٌ دَخْنَانَةٌ Қоронғу кеча. Тутун келтирадиган озор нуқтаи назаридан ҳам هُوَ دَخِنُ الْخُلُقِ : У ёмон ахлоқлидир дейилади. Ҳадисда ҳам шундай келади: “هُدْنَةٌ عَلَى دَخَنٍ : Ички фасод/бузуқлик устидаги сукунат.”