نُزُول : Аслида юқоридан пастга тушиш, қулаш деганидир. Бу маънода نَزَلَ عَنْ دَابَّتِهِуловидан тушди, نَزَلَ فِي مَكَانٍ كَذَاфалон жойда тўхтади ва أَنْزَلَهُ غَيْرُهُбошқаси уни жойлаштирди иборалари бунинг турли қўлланишларидир. Аллоҳ буюради: وَقُلْ رَبِّأَنْزِلْنِيمُنْزَلاً مُبَارَكًا وَأَنْتَ خَيْرُالْمُنْزِلِينَ Ва айт: Роббим! Мени муборак бир жойга тушир. Сен, туширувчиларнинг энг яхшисисан (23/Муъминун 29). Бирор жойга тўхташ (тунаш) феъли ҳам نَزَلَ بِكَذَا, ҳам أَنْزَلَهُ шаклида айтилиши мумкин. Аллоҳ таолонинг неъматлар ва балоларни бандалари устига нозил қилиши – буларни уларга беришидир. Бу ё Қуръон каби, унинг айнан ўзини тушириш шаклида бўлади. Ёки темир ва кийимни туширгани каби, унинг сабабларини тушириши ва унга элтувчи йўлни кўрсатиши шаклида бўлади. Аллоҳ буюради: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِيأَنْزَلَعَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًاҲамд, ўша Аллоҳга хосдирки, У бандаси (Муҳаммад)га китобни нозил қилди ва унда ҳеч бир эгрилик қўймади (18/Каҳф 1); اللَّهُ الَّذِيأَنْزَلَالْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَБу китобни ва тарозуни ҳақ ила нозил қилган Аллоҳдир (42/Шуро 17);لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِوَأَنْزَلْنَامَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِوَأَنْزَلْنَاالْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِАнт ичиб айтамизки, Биз пайғамбарларимизни очиқ далиллар билан юбордик ва одамлар адолатни барпо этишлари учун улар билан бирга китоб ва тарозуни . Биз темирни ҳам ки, унда катта куч ва одамлар учун манфаатлар бордир (57/Ҳадид 25). Яна Аллоҳ буюради:(39/Зумар 6); (25/Фурқон 48); (2/Бақара 90). (29/Анкабут 34). (26/Шуъаро 193), бу феъл, шаклида ҳам ўқилган. 9/Тавба 26). (47/Муҳаммад 20). (97/Қадр 1). . (9/Тавба 97). Бу ерда, хусусан, шаклининг ишлатилгани, унинг умумийроқ бўлишига боғлиқдир. Зеро биз ҳозиргина нинг дан умумийроқ эканини айтган эдик. (65/Талоқ 10-11). Бу оятда келган билан кўзда тутилган маъно, Пайғамбарнинг (сав) юборилишидир, дейилган. Ҳазрати Исони қандай Калима/Сўз деб номлаган бўлса, Уни ҳам Зикр деб номлаган. Бу ҳолда Расул сўзи, Зикр сўзи ўрнига бадал сифатида такрорланган. Баъзилар эса шундай дейди: Унинг зикрини инзол қилишни кўзда тутган. Бу ҳолда эса, Расул сўзи, Зикр сўзининг мафъули бўлади. Яъни: Расул бўлган бир Зикр. (26/Шуъаро 193); (19/Марям 64); (65/Талоқ 12). (26/Шуъаро 221-222). (32/Сажда 19);(3/Оли Имрон 198). (56/Воқеа 52-56); (56/Воқеа 93). , деганидир. 436- 436
нозил қилдик
нозил қилдик
وَأَنْزَلَ
لَكُمْ مِنَ اْلأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ
Сизлар учун чорва ҳайвонларидан саккиз жуфтни туширди
وَأَنْزَلْنَا
مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا
осмондан тоза сув ёғдирган У Зотдир
وَأَنْزَلْنَا
مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا
Сиқилган булутлардан дув-дув сув ёғдирдик
(78/Набаъ 14); يَا بَنِي آَدَمَ قَدْ
أَنْزَلْنَا
عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآَتِكُمْ
Эй Одам болалари, сизларга уят ерларингизни беркитадиган либос,
Сўнгра Аллоҳ, Расулининг устига ва мўминларнинг устига сакийнатини (қалбларга ҳузур берувчи раҳматини) нозил қилди ва кўз билан кўрмаган қўшинларни нозил қилди да, Ўзини танимаган кофирларни азобга дучор этди (
وَيَقُولُ الَّذِينَ آَمَنُوا لَوْلاَ
نُزِّلَتْ
سُورَةٌ فَإِذَا
أُنْزِلَتْ
سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ و
Кошки жиҳод ҳақида бир сура нозил қилинса, дер эдилар. Аммо ҳукми очиқ бир сура нозил қилиниб эса,
Бу оятда феълнинг биринчи шакли نُزِّلَ, иккинчиси эса, أَنْزَلَ шаклида келган. Шу тариқа шунга эътибор қаратилганки: Мунофиқлар, жанг ҳақида рағбатлантирувчи оятларнинг оз-оздан тушиб келишини ва шу йўсинда ўзларининг уларни аста-секин амалга оширишларини таклиф қилганлар. Бирданига жанг қилишлари талаб қилинганда эса ундан қочганлар ва ўзларига берилган амрни бажармаганлар. Яъни, улар кўпини таклиф қиладилар, аммо озини ҳам бажармайдилар.
إِنَّا
أَنْزَلْنَاهُ
فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ
Ўша очиқ-равшан Китобга қасамки, Биз уни ҳақиқатан муборак бир кечада нозил қилдик
(44/Духон 3); شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي
أُنْزِلَ
فِيهِ الْقُرْآَنُ
Рамазон ойи шундай ойдирки, унда инсонларни тўғри йўлга бошлаш учун, ҳақ ва ботилни айирувчи Қуръон нозил қилинди
(2/Бақара 185); إِنَّا
أَنْزَلْنَاهُ
فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
Биз у (Қуръон)ни Қадр кечасида нозил қилдик
Бу оятларда келган феъл шакли, хусусан, تَنْزِيل сифатида эмас, балки إِنْزَال сифатида ишлатилган. Зеро ривоятда шундай дейилган: أَنَ اْلقُرْآَنَ
Бадавийлар инкор ва мунофиқлик жиҳатидан баттарроқдирлар, шу билан бирга Аллоҳнинг Расулига нозил қилган (ҳукмлар) ҳудудларини билмасликка кўпроқ мойилдирлар
Биз бу Қуръонни бир тоғ устига нозил қилганимизда эди, Аллоҳдан қўрққанидан уни бўйсунган, парча-парча бўлган ҳолда кўрар эдинг
(59/Ҳашр 21). Бу ерда ҳам феъл шаклининг шу тарзда келтирилиб, لَوْ نَزَّلْنَا дейилмагани жуда маънолидир. Шу тариқа шунга эътибор қаратилганки: Агар биз уни бир йўла тоғга ато этганимизда, сенга бундай қайта-қайта бермаган бўлардик.
Худди шу феълнинг تَنَزُّل шакли эса, бирор нарсани тушириш шаклига ўхшайди. نَزَلَ اْلمَلَكُ بِكَذَا Фаришта фалон нарсани туширди, дейилгани каби, تَنَزَّلَ ҳам дейилиши мумкин. Аммо Аллоҳ таоло учун на نَزَلَ, на تَنَزَّلَ феъли ишлатилиши мумкин эмас. Баъзи мисоллар:
نَزَلَ
بِهِ الرُّوحُ اْلأَمِينُ
(Эй Расулим!) Уни Руҳул-Амин (Жаброил) олиб тушди;
تَنَزَّلُ
الْمَلَائِكَةُ
Фаришталар тушади
(97/Қадр 4); وَمَا
نَتَنَزَّلُ
إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّكَ
(Жаброил деди: Эй Муҳаммад!) Биз сенинг Роббингнинг амри бўлмагунча тушмаймиз
