ن ي ل

نَيْل : Бу сўз инсоннинг қўли билан олган, эришган, етган нарсалари учун ишлатиладиган نِلْتُهُ أَنَالَهُ نَيْلاً феълининг масдаридир. Аллоҳ буюради: لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ Севган нарсаларингиздан эҳсон қилмагунингизча, ҳақиқий яхшиликка ҳаргиз эриша олмайсиз. (3/Оли Имрон 92); وَلاَ يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلاً إِلاَّ كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ душманга қарши эришган ҳеч бир зафарлари йўқки, унинг эвазига ўзларига солиҳ амал ёзилмасин. (9/Тавба 120); وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا Ҳамда Аллоҳ кофирларни ҳеч бир яхшиликка эришмасдан ғазаблари билан дафъ этди, (33/Аҳзоб 25).
نَوْل эса — қўл узатиб олмоқ, қўлга киритмоқдир. Бу маънода نِلْتُ كَذَا أَنُولُ نَوْلاً дейилади. أَنَلْتُهُ эса — узатмоқ, унинг қўлга киритишига сабабчи бўлмоқдир. Бу худди عَطَوْتُ كَذَا шуни олдим, أَعْطَيْتُهُ унинг шуни олишига сабабчи бўлдим кабидир.
نِلْتُ феълининг асли — فَعِلْتُ вазнида бўлиб, сўнгра فِلْتُ шаклига айланган نَوِلْتُ феълидир.
مَا كَانَ نَوْلُك أَنْ تَفْعَلَ كَذَا Бундай қилишинг сенинг фойдангга эмас. Шоир шундай дейди:
455- جَزِعْتَ وَلَيْسَ ذَلِكَ بِالنَّوَالِ
455- Ташвишландинг, аммо бу тўғри эмас.
Дейиладики: бу ерда келган بِالنَّوَالِ ибораси, بِصَوَابٍ тўғри, маъносидадир. نَوَال сўзининг ҳақиқий маъноси эса — инсон эришган қариндошлик ришталаридир. Бунинг рўёбга чиқиши эса шу билан чекланмайди, балки инсон муродига етган ҳар бир нарсадир. Аллоҳ буюради: لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلاَ دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ Албатта, уларнинг гўштлари ва қонлари Аллоҳга етиб бормайди. Лекин Унга сизнинг тақвойингиз етади (22/Ҳаж 37).