ن ه ي
Н-ҳ-й
Бирор нарсанинг қилинишига тўсқинлик қилиш, ман этиш, одамларни ундан узоқлаштириш маъносини англатувчи نَهْي сўзи мана бу оятда келади: أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى عَبْدًا إِذَا صَلَّى Намоз ўқиётган пайтда бир бандани тўсаётган кимсани кўрдингми? (96/Алақ 9-10).
Бу маъно жиҳатидан ҳам сўз билан, ҳам бошқа тарзда бўлиши мумкин. Сўз билан бўлганида, бундан сақлан! жумласи каби, اِفْعَل шаклида келиши билан, لاَ تَفْعَلْ қилма!, шаклида келиши ўртасида фарқ йўқ. Лафз жиҳатидан эса, Буни қилма! шаклида келади. Буни қилма! дейилганда, бу ҳам маъно, ҳам лафз жиҳатидан наҳй ҳисобланади. Масалан: وَلاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ лекин мана бу дарахтга яқинлашманг, акс ҳолда золимлардан бўлиб қоласиз (2/Бақара 35).
Шунинг учун шундай ҳам буюрди: مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ Роббингиз сизларни фаришта бўлиб қолмаслигингиз ёки абадий қолувчилардан бўлмаслигингиз учун сизларга бу дарахтни ман қилди, деди (7/Аъроф 20).
وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى Ким Роббисининг ҳузурида туришдан қўрққан ва нафсини беҳуда ҳаваслардан тийган бўлса (79/Нозиот 40). Бу оятда сўз кетаётган нарса — кишининг ўз-ўзига «буни қилма» дейиши эмас. Балки уни шаҳватидан тийиш, хоҳиш ва истакларини назорат қилишдир. Шунга ўхшаб, мункардан қайтариш ҳам гоҳ қўл билан, гоҳ тил билан, гоҳ эса қалб билан бўлади. Аллоҳ таоло буюради: أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آَبَاؤُنَا Бизни боболаримиз сиғинадиган нарсаларга ибодат қилишдан ? (11/Ҳуд 62). (16/Наҳл 90) сўзи эса, У Зотнинг яхшиликка буюрганини, ёмонликдан эса қайтарганини баён қилади. Бунинг белгиланиши эса, қисман бизга берган ақл билан белгиланади, бошқа бир қисми эса шариат томонидан белгиланади. (5/Моида 91). (2/Бақара 275) яъни, бунинг устига қилган ишини тугатса. ифодаси кабидир. Бу деган маънони англатади ва кишининг бошқасини излашини ман этади. (20/Тоҳо 54). ) кўтарилишидир. Кишининг эҳтиёжини, тақиқлангунга қадар сўраши ибораси ҳам, унга эришсин ёки эришмасин, энди сўровидан воз кечганини англатади.
Бу маъно жиҳатидан ҳам сўз билан, ҳам бошқа тарзда бўлиши мумкин. Сўз билан бўлганида, бундан сақлан! жумласи каби, اِفْعَل шаклида келиши билан, لاَ تَفْعَلْ қилма!, шаклида келиши ўртасида фарқ йўқ. Лафз жиҳатидан эса, Буни қилма! шаклида келади. Буни қилма! дейилганда, бу ҳам маъно, ҳам лафз жиҳатидан наҳй ҳисобланади. Масалан: وَلاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ лекин мана бу дарахтга яқинлашманг, акс ҳолда золимлардан бўлиб қоласиз (2/Бақара 35).
Шунинг учун шундай ҳам буюрди: مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ Роббингиз сизларни фаришта бўлиб қолмаслигингиз ёки абадий қолувчилардан бўлмаслигингиз учун сизларга бу дарахтни ман қилди, деди (7/Аъроф 20).
وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى Ким Роббисининг ҳузурида туришдан қўрққан ва нафсини беҳуда ҳаваслардан тийган бўлса (79/Нозиот 40). Бу оятда сўз кетаётган нарса — кишининг ўз-ўзига «буни қилма» дейиши эмас. Балки уни шаҳватидан тийиш, хоҳиш ва истакларини назорат қилишдир. Шунга ўхшаб, мункардан қайтариш ҳам гоҳ қўл билан, гоҳ тил билан, гоҳ эса қалб билан бўлади. Аллоҳ таоло буюради: أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آَبَاؤُنَا Бизни боболаримиз сиғинадиган нарсаларга ибодат қилишдан ? (11/Ҳуд 62). (16/Наҳл 90) сўзи эса, У Зотнинг яхшиликка буюрганини, ёмонликдан эса қайтарганини баён қилади. Бунинг белгиланиши эса, қисман бизга берган ақл билан белгиланади, бошқа бир қисми эса шариат томонидан белгиланади. (5/Моида 91). (2/Бақара 275) яъни, бунинг устига қилган ишини тугатса. ифодаси кабидир. Бу деган маънони англатади ва кишининг бошқасини излашини ман этади. (20/Тоҳо 54). ) кўтарилишидир. Кишининг эҳтиёжини, тақиқлангунга қадар сўраши ибораси ҳам, унга эришсин ёки эришмасин, энди сўровидан воз кечганини англатади.